Sytze Bouma: “We moeten elkaar in de spotlight zetten in ons meest hilarische, opgetutte, sprankelende en naakte zelf”

Sytze Bouma staat in september op het Amsterdam Fringe Festival met zijn solovoorstelling Drag Me [2] RoXY. Het is een monoloog waarin hij in drag een aantal personages speelt uit de befaamde Amsterdamse nachtclub. Aan Winq vertelt hij over deze theatrale reis naar deze roemruchte periode uit het hoofdstedelijke uitgaansleven.

Drag Me [2] RoXY is een sprankelende drag monoloog over de beroemdste nachtclub van Amsterdam. Een spannende en intieme ode aan het ‘tweede thuis’ van een hele generatie nachtvlinders. Wereldberoemde sterren, uitzinnige outfits, spraakmakende performances, een berucht deurbeleid: RoXY was een iconische vrijplaats.

paradijselijk toevluchtsoord 

Dertig jaar later hunkert acteur en drag performer Sytze Bouma ernaar om RoXY weer tot leven te wekken. Met een stapel interviews met RoXY-gangers onder de arm en met behulp van personages, performances, oude foto’s en knallende housemuziek onderzoekt Sytze wat er vandaag over is van het ‘paradijselijk toevluchtsoord’ dat RoXY ooit was.

Drag Me [2] RoXY voert de bezoeker mee naar de illustere club, die in de zomer van 1999 in vlammen opging. De voorstelling is een idee van Bouma zelf. Hij schrijft queer verhalen, waarmee hij persoonlijke fascinaties en nostalgische verlangens onderzoekt. Sinds 2024 werkt hij aan een reeks solovoorstellingen over zijn verlangen naar een queer thuis, waarbij hij ontwapenend teksttoneel en speelse drag performance samenvoegt.

vanaf 9 september te zien tijdens het amsterdam fringe festival 

Drag Me Home – de eerste solo in deze reeks, over de mysterieuze zolderperformer Bob – won vorig jaar de publieksprijs op het Café Theater Festival in Utrecht. Nu is er dus Drag Me [2] RoXY, de nieuwe solovoorstelling die op 9 september in première gaat tijdens het Amsterdam Fringe Festival en daar te zien is tot en met 12 september.

Aan Winq vertelt Bouma over de voorstelling, die is geregisseerd door Mara van Vlijmen.

Allereerst: hoe ben je op het idee gekomen voor de voorstelling Drag Me [2] RoXY?

“Het is een beetje een mysterieus verhaal: hoewel ik hem nooit heb ontmoet, kreeg ik het idee voor de voorstelling van de vorige bewoner van mijn ouderlijk huis. Bob heette hij. Bob was in de jaren ‘90 een vaste bezoeker van RoXY. Maar dat ontdekte ik pas later. Eerst kende ik Bob alleen als de zolderperformer die vroeger in ons huis woonde. Toen ik in 2004 als achtjarig jongetje naar Amsterdam verhuisde, vond ik namelijk op de oude zolder een groot, zilverkleurige podium. Dat podium was van Bob. Dat had hij daar achtergelaten. Het zilveren podium heeft me toen, en later nog, mateloos gefascineerd. Wie zet zo’n podium daar nou neer? Wie laat zoiets achter? Was het misschien een aanmoediging, een estafettestokje voor de volgende bewoner, voor mij, die het drag performen nog moest leren? Ik maakte er vorig jaar mijn eerste solovoorstelling over - Drag Me Home - waarin ik op zoek ging naar Bob, en bij hem te rade ging als queer voorganger.

Via gesprekken met buren, vrienden en kennissen, ontdekte dat Bob een RoXY-regular was, die net als ik graag jurkjes aandeed en daarin flaneerde in de club, samen met zijn vriendin. Ze noemden dat toen travestie, vertelde zij me. Een woord dat ik nu niet zou gebruiken, maar voor Bob was het een bevrijdend ‘in vrouwenkleren stappen’, een soort drag. Met mijn voorstelling zocht ik naar een gevoel van herkenning en van thuiskomen in Bobs verhaal.  

Tijdens de gesprekken leerde ik helaas dat Bob niet meer leefde, dus de voorstelling werd een ode aan iemand die er niet meer was en mijn zoektocht leek daar te stoppen. Maar na het spelen bleef die clubnaam RoXY hangen: Bobs ’tweede thuis'. Was RoXY ooit precies het queer thuis dat ik in mijn vorige solo bij Bob zocht? Ik voelde dat ik er naartoe wilde, terug in de tijd wilde reizen. En er waren heel veel mensen die in RoXY kwamen: zou ik mijn behoefte aan een queer thuis in hun verhalen kunnen vinden? In de nieuwe voorstelling reis ik met eigen teksten, foto’s, muziek en heel veel travestie naar deze vrijzinnige nachtclub en haar bewoners. Ik neem het publiek mee op een tijdreis terug naar RoXY, met warme dank aan Bob voor zijn estafettestokje.”

Voor wie is de voorstelling bedoeld?

“Ik hoop zowel de oude RoXY-ganger als de jongere queers zoals ikzelf in de zaal te zien. Ik kan zo jaloers zijn op de generatie van RoXY-gangers die fantastische verkleedpartijtjes hebben meegemaakt, nog steeds de gekste verhalen opdissen en met dank aan huisfotograaf Cleo Campert de mooiste foto’s hebben om het te bewijzen ook. De voorstelling is voor die RoXY-gangers, en ik zou het te gek vinden als zij in mijn voorstelling iets van de club herkennen. En ik verheug me om nog meer van hun verhalen te mogen horen, naar aanleiding van de voorstelling.

Tegelijk wil ik met mijn voorstelling ook een jongere generatie queer mensen aanspreken die zich herkennen in mijn jaloezie op die 90s wereld en die ook iets missen in ons huidige, vercommercialiseerde nachtleven. Waar is de knutseldrift bijvoorbeeld? De over-the-top outfits die mensen zelf in elkaar flansen? Waar kun je vandaag nog flaneren in kunstzinnig gezelschap zonder dat je meteen 15 euro kwijt bent aan een mocktail? Met de voorstelling wil ik het verlangen naar die andere tijd in mijn leeftijdgenoten aanwakkeren.”

Je brengt een theatrale ode aan RoXY, heb jij zelf speciale herinneringen aan de beroemde nachtclub?

“Ik ben te jong om RoXY te hebben meegemaakt, ik was drie jaar toen de club in juni 1999 afbrandde. Maar ik heb tijdens mijn onderzoek voor de voorstelling veel herinneringen van RoXY uit tweede hand gehoord en gelezen. De eerste herinnering - een hele mooie - werd me trouwens verteld door de vriendin van Bob. Ze beschreef hoe RoXY voor haar destijds als een exclusieve club had gevoeld - het deurbeleid was berucht: als je niet de juiste schoenen droeg of je uitstraling viel verkeerd, bleef de metaal-blauwe deur onverbiddelijk dicht. In de hoogtijdagen was een RoXY-lidmaatschap - dan kon je gegarandeerd doorlopen - dus ontzettend gewild.

De vriendin van Bob beschreef me eens hoe ze op een avond in RoXY haar lidmaatschap ‘verdiende’. Ze danste een vurige dans met een andere vrouw, waarbij ze elkaars kleren stuk voor stuk van het lijf trokken. Toen ze opkeek, stond er niemand meer op de dansvloer. Iedereen was aan de kant gaan staan om hen de vloer te geven en naar hun dans te kijken. Een stralend witte spot zette hen in het licht.Toen kwam Hans Kuipers - de directeur - uit de mensenmassa tevoorschijn en overhandigde hen beiden toen plechtig hun hoogst eigen, eerlijk verdiende RoXY-lidmaatschap. In de voorstelling heb ik een paar beroemde RoXY-anekdotes verwerkt, maar wat die anekdotes zijn… dat kom je in het theater te weten!”

In je voorstelling speel je personages uit RoXY. Zijn dit fictieve personages of bestaande personen?

“Mijn personages zijn geïnspireerd door interviews met bestaande RoXY-gangers, maar ik heb die informatie vermengd met mijn eigen fantasieën over de club. Het is dus een mix van documentaire en projectie geworden, en dat is wat RoXY voor mij ook is: een projectiescherm voor mijn eigen verlangens in het nachtleven nu. Bij het schrijven was ik benieuwd naar verschillende perspectieven en ervaringen van de club, die er natuurlijk niet meer is. Ik sprak daarom met bekende namen als Cleo Campert, de iconische RoXY-huisfotograaf, Steve Malenka, die de HARD Gay Nights op woensdagavonden organiseerde, en met Joost van Bellen, de beroemde DJ en vast artistiek teamlid in RoXY.

Maar ik interviewde ook juist ‘anonieme’ RoXY-gangers: een RoXY-regular, een performer, een toiletjuffrouw en een glazenhaler - juist de personages die ook achter de schermen bezig zijn. Uit deze interviews heb ik vrij geplukt, geknipt en geplakt om de personages te schrijven die er nu in zitten. Elk personage geeft de kijker een nieuw stukje van de club en zo vertellen ze samen delen van de spannende, inspirerende én onroerende legende van club RoXY.”

Je doet de voorstelling in drag, wat je al eerder hebt gedaan. Hoe lang doe je al drag en hoe ben je tot je drag persona gekomen?

“Twee jaar geleden begon ik drag te ontdekken in het nachtleven van Amsterdam. Ik was net terugverhuisd na mijn studie aan de toneelschool in Arnhem. Ik vertrok op een avond in mijn eentje naar Club Church in Amsterdam en probeerde maar wat uit: outfits, make-up, gedrag - vanuit een enorme drang om te transformeren en nieuwe kanten van mezelf te onderzoeken: groot, luid en sprankelend. Dingen die ik gewoon nog niet eerder had gedaan. De ruimte die daar is om dat uit te proberen vind ik heel speciaal. Andere drag queens in de club moedigden me aan en hielpen met tips en uitnodigingen voor nieuwe clubavonden.

Pas in tweede instantie begon ik drag in mijn theaterwerk te gebruiken, als kostuum en als vormgeving van een intiem en persoonlijk verhaal. Grappig genoeg denk ik over mezelf niet na als 'drag persona’ - ik heb bijvoorbeeld geen drag naam en doe ook nog geen club performances of ‘gigs’ - maar zeg nooit nooit. Voor mij is drag de expressievorm waarin ik mezelf speels en mooi en stoer en gevaarlijk kan tonen, maar ik zie die eigenschappen als delen van mijzelf, delen van mezelf als speler en als mens.”

Met de voorstelling ga je van start in het Amsterdamse Theater De Richel en daarna op tournee. Welke plaatsen doe je zoal aan?

“Ja! Ik begin met vier avonden bij Theater De Richel, begin september tijdens het Amsterdam Fringe Festival. Dat wordt echt een te gek startschot, op een prachtige locatie, op loopafstand van het oude adres van RoXY aan het Singel.

Van oktober tot en met januari ga ik op tour langs verschillende andere plekken: Villa Concordia én Theater Kikker in Utrecht, Theater Ins Blau in Leiden, Meneer Otis in Nijmegen, Zaal 3 in Den Haag, Bellevue in Amsterdam en Theater de Drukkerij in Alkmaar in januari. Genoeg te kiezen dus.”

Laatste vraag: waarom moet iedereen deze voorstelling gaan zien?

“Allereerst: de voorstelling wordt echt een feestje. Een feestelijke én ontroerende ode aan een belangrijke Amsterdamse ontmoetingsplek. Ik geloof dat zo’n ontmoetingsplek als RoXY - waar hetero’s en homo’s samen op de vloer stonden - vandaag nog steeds hard nodig is. RoXY was als nachtclub een plek van gemeenschap en verbinding, van bombastisch nachtleven én creatief activisme. Het is superbelangrijk dat we deze energie niet kwijtraken in een verrechtsend politiek klimaat, waarin bijvoorbeeld Meta afgelopen jaar herhaaldelijk lhbtiq+ accounts, zoals Club Church en de The Queer Agenda, van hun platforms verwijderde - een ongemotiveerde, digitale censuur die nog steeds niet is uitgelegd. Tegelijk komen queer rechten en met name trans rechten in Europa steeds verder in het geding.

Het is daarom belangrijk dat we elkaar blijven ontmoeten, dat we fysiek samenkomen en elkaar zien en elkaar in de spotlight zetten in onze meest stralende, rare, opgetutte, hilarische, afschrikwekkende, sprankelende en naakte zelf. Dat is het gevoel waarmee ik je de zaal uit wil sturen na het zien van Drag Me [2] RoXY.

Kortom: als je benieuwd bent geworden naar verhalen uit deze beroemde en beruchte nachtclub, moet je zeker komen kijken. Als je de RoXY wilt herbeleven, omdat je er vroeger zelf kwam, dan moet je ook zeker komen. En als je nog helemaal niks van RoXY afweet, maar net als ik verlangt naar een vrijplaats om te kunnen experimenteren, te kunnen transformeren, als je die zoektocht naar een queer thuis herkent, dan moedig ik je van harte aan om in september aan te schuiven in De Richel.”

meer informatie, speellijst tickets

Drag Me [2] RoXY gaat op 9 september in première tijdens het Amsterdam Fringe Festival. Kijk voor meer informatie en tickets op de website van het festival. De rest van de speellijst vind je hieronder, klik op de link van het theater voor de tickets.

9 - 12 SEPT   Theater de Richel, Amsterdam Fringe Festival

4 OKT   Villa Concordia, Utrecht Queer Arts Festival (matinee)

18 OKT   Theater Ins Blau, Leiden

20 OKT   Meneer Otis, De Lindenberg Nijmegen

13 DEC   Zaal 3, HNT, Den Haag (kaartverkoop vanaf sept)

16 DEC   Theater Kikker, Utrecht

29 + 30 DEC   Theater Bellevue, Amsterdam / Chosen Family Week (kaartverkoop volgt)

14 JAN   Theater de Drukkerij, Alkmaar