San Diego: Hillcrest, Pride en queer veerkracht

De Californische stad San Diego, aan de grens van Mexico en kust van de stille oceaan, is een plek van twee werelden. Winq-redacteur Martijn bezoekt de zonnige stad en praat met locals. “Die angst dat je ieder moment door ice gecontroleerd kan worden, tast je gevoel van veiligheid enorm aan.”

San Diego is een stad die weet hoe ze er goed uit moet zien. Overal waar je kijkt, staan palmbomen en de mensen zijn vriendelijk. Het feit dat vrijwel het hele jaar door de zon schijnt, helpt uiteraard ook. In de stad wordt de jaarlijkse beurs Comic Con gehouden, en de hotste shows van Broadway nemen de stad op in hun tourdata.  

Wie de kaart van de stad voor het eerst openslaat en het groene vlak midden in de stad ziet, denkt misschien: fijn, een bewandelbare stad. Dat dacht ik ook. Totdat ik besefte dat Balboa Park, dat grote groene vlak, twee keer zo groot is als Central Park in New York. Er loopt zelfs een snelweg dwars doorheen. San Diego is verre van walkable, en de Uber-chauffeurs, van wie het overgrote deel Mexicaanse roots heeft, doen gouden zaken. 

Dit is ook de stad van Hillcrest, een van de weinige plekken in de wereld waar je nog een échte gayborhood aantreft. Een buurt die al sinds de jaren veertig een queer geschiedenis heeft, en waar je aan de gevels en mensen op straat kunt zien dat de lhbtiqa+-gemeenschap hier echt een thuis heeft. Het feit dat er geen Nederlands equivalent is – wij hebben immers geen Hillcrest – voelt toch als een klein steekje. 

San Diego is een grensstad, en dat voel je zodra je er bent. Mexico ligt een kwartiertje rijden verderop, maar de tweedeling is een politieke. Californië stemt steevast blauw, de regering van Trump is donkerrood, en hier in het zuiden van de staat botsen die twee werelden harder dan elders. Ik wilde zien hoe de plaatselijke community daarmee leeft. 

downtown, daklozen en gesprekken met de lucht 

Voordat ik Hillcrest bereik, slaap ik een paar nachten in het Loews Coronado Bay Resort, aan de overkant van de baai (zie kader). Coronado is officieel een aparte stad, maar voelt als een verlengstuk van San Diego. Denk Bloemendaal aan Zee, maar dan chiquer. Verderop op het eiland nam Marilyn Monroe ooit de film Some Like It Hot op. Coronado is bereikbaar via de iconische Coronado Bridge. Als ik er in m’n zoveelste Uber overheen rijd en opmerk hoe mooi het uitzicht is, wijst m’n chauffeur me op de borden die werden geplaatst om potentiële springers te ontmoedigen.  

Wanneer ik eenmaal in downtown San Diego ben, word ik overvallen door wat ik ook in andere Noord-Amerikaanse steden al aantrof: veel mensen op straat die het duidelijk niet goed hebben. Op de hoek bij mijn hotel zit dagelijks een oudere man in een rolstoel. Hij heeft lange, intense gesprekken, maar niet met een specifiek iemand. Aan de overkant van de straat wordt een keer stevig geruzied, ook zonder duidelijke gesprekspartner. Het hotel waar ik verblijf is het Courtyard by Marriott San Diego Downtown, dat net als zo veel hotels in deze stad deelneemt aan het Travel Proud-programma van Booking.com. Het hotel ligt midden in het centrum en is gevestigd in een oude bank. Als ik door de stad rondloop, valt me überhaupt het grote aantal verschillende banken op. San Diego lijkt in dat opzicht op de andere Amerikaanse steden die ik de afgelopen jaren bezocht: de welvaart is er, maar wordt niet eerlijk verdeeld. 

“ik heb mijn hele leven gevreesd voor deportatie” 

Als ik tijdens mijn reis via een datingapp aanpap met Luis, een charmante local van begin dertig met een Mexicaanse achtergrond, kan ik het niet laten om te vragen hoe hij de nieuwsberichten over de ICE-invallen ervaart. Hij geeft een antwoord dat ik de komende dagen nog meerdere keren zal horen, vrijwel woordelijk: hij probeert het zijn leven niet te laten overnemen, maar gaat al een tijdje niet meer de deur uit zonder álle relevante documentatie op zak. “Net zoals iemand met een ernstige allergie altijd een EpiPen bij zich heeft”, legt hij uit. 

Luis is geboren en getogen in de stad, zijn ouders kwamen vanuit Mexico. Hij is al meerdere keren ten onrechte aangehouden door ICE. Het liep elke keer met een sisser af, maar de impact is er niet minder om. “Sinds de verscherpte controles en raids die plaatsvinden door het hele land voel ik me steeds minder veilig op straat. Ik heb altijd het gevoel dat ik op mijn hoede moet zijn.” Vanwege zijn werk is hij regelmatig in het buitenland, daar voelt hij zich vrijer. “Daar weet ik dat ik niet zomaar onder het mom van een ‘administratief foutje’ opgepakt kan worden.” 

Ik probeer me voor te stellen hoe dat voelt: dat je op élk willekeurig moment van de dag, als je gewoon je leven leidt, kunt worden meegenomen. Zelfs als je alle juiste papieren bij je hebt. Ik denk dat ik nauwelijks nog de straat op zou gaan. Dat de LatinX community hier desondanks gewoon uitgaat, naar hun werk gaat en de dagelijkse boodschappen doet, vind ik bewonderenswaardig. 

“ons hele leven al bang, ons hele leven al voorbereid” 

The San Diego LGBT Community Center, kortweg The Center, is gevestigd in Hillcrest. Het bestaat al 54 jaar en is daarmee het op een na oudste lhbtiqa+-centrum van Californië, alleen Los Angeles gaat eraan vooraf. Het begon letterlijk als een telefoonlijn in iemands kast: een anonieme hulplijn, met name voor militairen van de marine die in San Diego gestationeerd waren en die vragen hadden maar bang waren om geïdentificeerd te worden. Inmiddels is The Center uitgegroeid tot een organisatie met tientallen medewerkers, een daklozenopvang voor jongeren van 18 tot 24, hulp voor lhbtiqa+ senioren, gratis soa-testen en een speciale afdeling voor de plaatselijke LatinX bevolking. 

Als ik bij The Center arriveer, valt me meteen een poster op die aan de deur hangt. Daarop wordt uitgelegd wat ICE wel en niet mag binnen The Center, en hoe bezoekers en medewerkers moeten handelen als er een inval plaatsvindt. Geen accessoire, maar noodzaak. 

Gus Hernandez, Senior Director of Strategic Communications, ontvangt me bij de ingang. “We hebben ons personeel grondig getraind”, zegt Hernandez. “Ze weten het onderscheid tussen een rechterlijk bevel en een papiertje dat een ICE-medewerker zelf heeft ondertekend. Als ze binnenkomen, moeten ze specifiek aangeven naar wie ze op zoek zijn. ICE kan hier niet willekeurige mensen komen oppakken.” Gelukkig is het zo ver nog niet gekomen, voegt hij toe. Maar de voorbereiding is er. 

Hernandez is zelf eerste generatie Amerikaan, een zoon van Mexicaanse immigranten. Zijn hele leven heeft hij gevreesd voor deportatie, van zichzelf of zijn familie. “Het zit in je lichaam. Het tast je gevoel van veiligheid aan.” Nu de invallen toenemen, is die angst heviger geworden. “Maar omdat we er ons hele leven al mee te maken hebben gehad, zijn we er ook op voorbereid. Dat is misschien wel wat onze community zo veerkrachtig maakt.” 

The Center, zo vertelt Hernandez, ziet de druk op meerdere fronten toenemen. Meer mensen bij de voedselbank, omdat uitkeringen en voedselbonnen worden gekort. Meer trans jongeren en hun families die hulp zoeken, nu genderzorg wordt uitgekleed. En meer financiële onzekerheid: 58 procent van het budget komt van overheidsgeld. Er wordt nu al gewerkt aan scenario’s om de klap op te vangen als die inkomsten wegvallen. Er is een extra bescherming die Hernandez met enige trots noemt: The Center is tijdens verkiezingen een officieel stembureau. En ICE mag geen stemlokalen betreden. 

balboa park

Dit park is maar liefst twee keer zo groot als Central Park in New York, en er loopt zelfs een snelweg dwars doorheen. Naast de prachtige natuur vind je er een indrukwekkende verzameling musea. De legendarische San Diego Zoo is hier gevestigd en voelt door zijn inrichting minder als een groep kooien en meer als een echte dierenwereld. Het Institute of Contemporary Art toont experimenteel werk van kunstenaars uit Californië en Tijuana. Het San Diego Museum of Art blaast dit jaar 100 kaarsjes uit, met collecties die duizenden jaren beslaan.

Het Museum of Us heeft antropologische tentoonstellingen over identiteit, ras en cultuur, inclusief de onthullende expositie Cannibals: Myth & Reality, die aan de kaak stelt hoe de term ‘kannibalisme’ historisch werd ingezet als instrument van onderdrukking. Lekker rustig afsluiten? Het Model Railroad Museum biedt modeltreintjes in uitgebreide landschappen. Eindig met een bezoek aan het Spanish Village Art Center, een kleurrijk plein waar zo’n 35 kunstenaars een studio mét winkel hebben. Balboapark.org 

daar staat een paard strategisch opgesteld 

De gayborhood begon in de jaren veertig, toen homoseksuele mannen uit de marine Hillcrest ontdekten als plek waar ze relatief anoniem konden leven. De eerste sauna van San Diego, Club San Diego, bestaat hier al sinds de jaren zeventig. Er waren invallen door de politie in gaybars en -sauna’s, met protesten en communitybuilding tot gevolg. Uit die protesten ontstond uiteindelijk San Diego Pride, voor het eerst in 1975. 

In december 1991 werd de 17-jarige John Wear in Hillcrest dodelijk neergestoken. Wear was zelf niet bekend als gay, maar de daders riepen homofobe scheldwoorden. De zaak schokte de buurt diep en geldt als de laatste grote, openlijk anti-gay moord in de wijk. Zijn nagedachtenis wordt geëerd met een plaquette op de plek waar het incident plaatsvond. 

Op University Avenue is een grote regenboogvlag te zien, aangebracht in 2012. Dit is het startpunt van de jaarlijkse San Diego Pride-optocht, die elke zomer in juli plaatsvindt. Aan de voet van de vlaggenmast zitten meer plaquettes, met informatie over de in 1978 vermoorde wethouder Harvey Milk en andere figuren uit de queer geschiedenis. San Diego heeft zelfs een Harvey Milk Street, de eerste straat ter wereld die naar hem vernoemd werd. 

libélula books & co.

Deze onafhankelijke boekwinkel in Barrio Logan wordt gerund door queer BIPOC-eigenaren. Geen klassieke boekwinkel: er worden ook lezingen gehouden en lokale artiesten treden er op. Het aanbod richt zich sterk op queer literatuur en activistische kunst (met veel anti-ICE uitspraken). Docenten reizen zelfs speciaal vanuit het zuiden van de VS naar deze winkel om kinderboeken in te slaan met meer diversiteit in de verhalen. libelulabooksandco.com 

Tijdens de Pride-optocht protesteert soms de Westboro Baptist Church met hun welbekende ‘God hates fags’ borden. De politie ter plaatse heeft een informele traditie ontwikkeld: ze positioneren hun paarden dusdanig dat de achterwerken van de dieren richting de demonstranten staan. Het is geen officieel beleid, maar werkt uitstekend. 

Hillcrest heeft ook zijn eigen bars en plekken die de community al decennia bedienen. Mo’s is een van de oudste, met dragshows en uitbundige Halloweendecoraties. Chad Michaels, bekend van RuPaul’s Drag Race, treedt hier regelmatig op. Rich’s heeft twee verdiepingen met dansvloeren. In de jaren negentig dansten er gogodansers op het dak en zij wezen, à la Studio 54, persoonlijk aan wie naar binnen mocht. Gossip Grill richt zich op lesbische, bi en queer vrouwen. En voor wie nog niet oud genoeg is voor een bar: koffieshop Lestat’s is 24 uur per dag open en trekt veel jonge queer bezoekers van onder de 21. 

restaurant quixote

Omdat San Diego zo dicht bij de Mexicaanse grens ligt, is het logisch dat je er uitstekende Mexicaanse restaurants vindt. Quixote, gevestigd in het weelderig ingerichte LaFayette Hotel, serveert gerechten uit de Oaxacaanse keuken, een regio in Mexico waar onder andere met mole wordt gekookt, een rijke saus op basis van cacao die weinig gemeen heeft met de tex-mex die wij in Nederland kennen. 

Hoofdchef José Cepeda leerde koken van zijn grootmoeder. Na het vroege overlijden van zijn vader verkochten hij en zijn broers als tieners zelfgemaakte rijstpudding op straat om hun schoolgeld te bekostigen. Op de kaart van Quixote staat dan ook altijd een dessert met rijstpudding. Cepeda is elf jaar geleden vanuit Mexico naar Amerika gekomen en werkte in restaurants in Beverly Hills voordat hij anderhalf jaar geleden werd gevraagd als hoofdchef van Quixote. Hij is inmiddels zes jaar getrouwd met zijn man Mark. Toen hij voor het eerst diens ouders ontmoette, maakte hij een donut met salade van blauwe zwemkrab. Hij won zijn schoonouders voor zich, en ook de donut staat inmiddels vast op de kaart. Andere hoogtepunten: de lamb belly en de guacamole met optionele queso fresco en knabbelspek. Het restaurant heeft geen ramen, waardoor je eenmaal binnen het gevoel hebt dat de tijd even stilstaat. lafayettehotelsd.com

theater als antwoord 

Een paar straten verderop, in de aangrenzende wijk University Heights, zit het Diversionary Theater. Het oudste queer theater van San Diego, opgericht in 1986 als directe reactie op de aidscrisis. Directeur Jenny Case ontvangt me in het onlangs gerenoveerde pand, dat tijdens de pandemie voor 2,5 miljoen dollar werd verbouwd dankzij een inzamelingsactie vanuit de community. “We wisten niet of we het zouden redden”, zegt Case. “Maar wat we hoorden van onze community was: Diversionary is te waardevol om te verliezen. Dat was echt een fijn gevoel.” 

Wat The Diversionary onderscheidt van andere theaters die tegenwoordig ook queer verhalen vertellen, is niet alleen het publiek maar de soort verhalen die hier wél worden gemaakt en elders niet. “Een gloednieuwe musical die volledig door en over queer mensen werd geschreven, is zeldzaam”, zegt Case. “Wij doen dat. Niet alleen musicals, maar ook toneelstukken. En we laten nieuw werk maken, zodat we verhalen kunnen vertellen die nog niet bestaan.” Als voorbeeld noemt ze de huidige productie Straddle, speciaal geschreven over twee queer vrouwen van middelbare leeftijd die proberen hun huwelijk te redden. Geen coming-outverhaal, geen twintigers die zichzelf ontdekken. “We vroegen: wat mist er in de canon? En vervolgens gingen we het maken.” 

Dit seizoen opende het theater met Manifest Pussy, een eenpersoonsmusical van trans theatermaker Shakina Nayfack over haar genderbevestigende chirurgie, met tekstbijdragen van meerdere Tony Award-winnaars. “Als trans mensen onder vuur liggen, moeten we die verhalen zichtbaarder maken”, zegt Case. “Dat is hoe wij terugvechten. Ons wapen is kunst.” 

Financieel is het geen eenvoudig jaar. De National Endowment for the Arts-subsidie bleef uit, zoals verwacht. Onverwachter was dat fondsorganisaties afhankelijk van federaal geld hun al toegekende bijdragen zagen wegvallen, soms midden in meerjarencontracten met artiesten. “Soms vragen subsidieverstrekkers ons om de taal in onze aanvragen aan te passen, zodat de aanvraag hun toets doorstaat”, zegt Case. “Dat voelt wrang, maar het is de realiteit.” Toch viert het theater deze zomer haar 40e verjaardag, door de hele straat voor het gebouw af te zetten voor een groot straatfeest. De kaartverkoop overtreft de verwachtingen. 

restaurant trust

Gelegen in Hillcrest positioneert Trust zich als plek waar de community samenkomt. De nadruk ligt op shared dining. Veel gerechten worden op open vuur bereid, wat zorgt voor een rokerige smaak en een eyecatcher in de open keuken. Ingrediënten worden lokaal ingekocht. Absolute aanrader op de kaart: de op hout gegrilde bloemkool met rozijnen, munt, serrano aioli, zwarte kikkererwten, koriander en curryvinaigrette. trustrestaurantsd.com

de queer neighborhood die we in nederland niet hebben 

Na een paar dagen Hillcrest besef ik hoe bijzonder het is om een buurt te hebben die zo duidelijk van jou is. Niet alleen de bars en de winkels, maar ook de vlaggen aan de gevels en het gevoel dat je hier kunt zijn wie je bent. Dat we dat in Nederland niet hebben, voelt toch als een gemis. 

Tegelijkertijd is Hillcrest niet alleen maar feest. Het heeft een geschiedenis van invallen, geweld en onderdrukking. In het heden leven er daklozen op straat en kloppen jongeren die hun ouderlijk huis zijn ontvlucht bij The Center aan voor een bed. De toekomst van niet alleen San Diego maar heel Amerika lijkt onzeker, zoals de toekomst van queer gemeenschappen wereldwijd momenteel onzeker is. 

Maar San Diego heeft ook veerkracht. The Center dat zijn deuren openhoudt en zijn medewerkers traint voor het geval ICE binnenkomt. The Diversionary die trans verhalen op het podium zet als daad van verzet. En een community die, ondanks alles, gewoon doorgaat. Ze lopen rechtop, met hun papieren op zak. Gus Hernandez zei het al bij onze ontmoeting: “Omdat we er ons hele leven al mee hebben geleefd, zijn we er ook op voorbereid. Dat heeft onze community veerkrachtig gemaakt.” Het is een antwoord dat tegelijkertijd troostrijk en pijnlijk voelt.  

stressvrij naar san diego met united

We kennen het allemaal: je bent nét iets te laat vertrokken naar de luchthaven en eenmaal aangekomen, blijken de rijen nog langer dan verwacht. Precies voor deze situatie bestaat Premier Access van United Airlines. Het pakket heeft vier voordelen: een aparte incheckbalie, voorrang bij de securitycheck, prioriteit bij het boarden en je bagage komt als eerste van boord. Daardoor ligt je koffer dus vrijwel meteen op de band, zodat je ook aan het einde van je reis niet eindeloos staat te wachten. 

Premier Access is automatisch inbegrepen voor reizigers in een premiumcabine en voor houders van een MileagePlus Premier-status (Silver of hoger). Wie daar niet in valt, kan Premier Access gewoon bijboeken vanaf ongeveer vijftien dollar per vlucht. A small price to pay voor alle stress die je vermijdt. Je vliegt met United Airlines naar San Diego via een van de United hubs aan de oostkust.  united.com