“Pride is pas compleet als niemand wordt buitengesloten”

Voor veel queer jongeren met een beperking is erbij horen nog altijd geen vanzelfsprekendheid. Ze krijgen te maken met vooroordelen, onbegrip en beperkte kansen om zichzelf te ontwikkelen. Vanuit haar werk bij NORFIL, dat met het Liliane Fonds opkomt voor kinderen en jongeren met een handicap, pleit Gamee Avena voor een bredere betekenis van Pride: een beweging die niet alleen diversiteit viert, maar ook ruimte maakt voor de mensen die het vaakst over het hoofd worden gezien.

Queer jongeren die een handicap hebben, knokken tegen dubbele uitsluiting. Ook in een land dat gezien wordt als tolerant, zoals de Filippijnen. Dat ziet Gamilla Gay Avena (Gamee) dagelijks in haar werk bij NORFIL, een welzijnsorganisatie die met het Liliane Fonds opkomt voor kinderen en jongeren met een handicap. De organisaties geven nadrukkelijk aandacht aan seksuele en relationele gezondheid en rechten. “Pride herinnert ons eraan dat inclusie niemand achterlaat”, zegt Gamee.

“Als iemand die werkt met kinderen en jongeren met een beperking, en die zelf ook deel uitmaakt van de lhbtiq+-gemeenschap, betrap ik mezelf vaak op de vraag: ‘wat betekent het om erbij te horen?’ Mijn thuisland, de Filippijnen wordt gezien als een van de meer accepterende landen in Azië als het gaat om lhbtiq+. We zien lhbitq+-persoonlijkheden in de media, veel werkplekken worden inclusiever, en gesprekken over gender en seksualiteit zijn zichtbaarder dan jaren geleden. In werkelijkheid betekent zichtbaar zijn en getolereerd worden echter niet automatisch hetzelfde als acceptatie.

queer én een handicap: leven met dubbele uitsluiting

Voor queer mensen met een handicap is het nog complexer. Ze vormen een dubbele minderheidsgroep en ondervinden dubbele marginalisering. Hun uitdagingen zijn direct verbonden met de verschillende aspecten van hun individualiteit. Ze hebben te maken met discriminatie, stereotypen of sociale druk om aan verwachtingen te voldoen. Vooral binnen gezinnen, scholen en gemeenschappen. Voor de meeste queer mensen met een beperking is de realiteit dat er een kloof gaapt tussen getolereerd worden en volledig geaccepteerd zijn.

Door mijn werk heb ik geleerd dat inclusie niet alleen gaat over het accepteren van diversiteit; het gaat om het creëren van omgevingen waarin jongeren met een beperking die zich identificeren als lhbtiq+ veilig meedoen binnen hun families, gemeenschappen en samenlevingen. De meest betekenisvolle lessen die ik hierover heb geleerd, kwamen uit gesprekken met jongeren, ouders en partnerorganisaties.

verhalen die je niet snel vergeet

Ik denk aan een jongere met een beperking die zijn gender en seksuele geaardheid met mij deelde. Maar eerst zocht diegene behoedzaam bevestiging dat ik dit niet met diens ouders zou bespreken. Wat me bijbleef, was niet alleen het vertrouwen dat die in me stelde, maar ook de angst achter diens verzoek. Het herinnerde me eraan dat het voor sommige jongeren riskant voelt om te uiten wie ze zijn, zelfs bij iemand en in een omgeving die hen zouden moeten ondersteunen.

Ik denk ook aan een vertegenwoordiger van een van onze partners, die verklaarde dat zij mensen uit de lhbtiq+-gemeenschap accepteerde, uitgezonderd hoe sommige queer mensen zich gedragen. Die opmerking maakte me iets belangrijks duidelijk: soms wordt acceptatie alleen geboden wanneer mensen binnen de kaders blijven van wat de maatschappij als ‘acceptabel’ beschouwt. Zo wordt acceptatie voorwaardelijk.

de onzichtbare gevolgen van vooroordelen

Bewustzijn hierover is belangrijk omdat discriminatie soms verpakt zit in opmerkingen, aannames, grappen, vragen en alledaagse interacties. Deze lijken misschien onschuldig, maar versterken het idee dat mensen die ‘anders’ zijn, bevraagd, beoordeeld of anders behandeld moeten worden.Wat mij zorgen baart, is dat voor jongeren met een beperking de toegang tot informatie, ondersteuning en mogelijkheden voor zelfexpressie veel beperkter zijn. Velen groeien op in omgevingen waar beslissingen vóór hen worden genomen. Sommigen groeien op zonder informatie over relaties, seksualiteit of identiteit. Anderen worden uit zogenaamd goede bedoelingen ‘beschermd’, maar worden zo onbedoeld verhinderd om zélf te ontdekken en te tonen wie ze zijn. Meestal richten ouders zich vooral op de beperking en revalidatie, maar vergeten zo waarschijnlijk dat hun kind opgroeit, ontdekt en dezelfde seksuele ontwikkeling ervaren als jongeren zonder handicap.

het recht om jezelf te ontdekken

Wanneer je beseft dat een belangrijk deel van je leven niet volledig wordt erkend, groeit een specifiek soort gevoel van eenzaamheid. Ook ik, een volwassene met zelfvertrouwen, wordt nog altijd beïnvloed door zulke ervaringen. Ik vraag me vaak af hoe veel moeilijker dit is voor jongeren met een beperking, die zichzelf net beginnen te begrijpen. In de levensfase waarin steun het meest telt, heeft ook iedereen vragen over identiteit, relaties, acceptatie en erbij horen. Als je ook met obstakels te maken hebt vanwege een handicap, kan de extra angst voor afwijzing of misverstanden die reis nog uitdagender maken.

Voor mij is Pride veel meer dan simpelweg een viering. Het omvat alles wat te maken heeft met inclusiviteit. Het gaat erom luidruchtig trots te zijn op wie en wat je bent. Het gaat om het creëren van een veilige ruimte voor mensen die beperkt zijn door persoonlijke en maatschappelijke redenen. Het herinnert ons aan het belang van zichtbaarheid. Om gezien en gehoord te worden, niet alleen op een tolerante manier, maar ook op een respectvolle en begripvolle manier. Het is een herinnering voor degenen die gesloten zijn dat we allemaal even menselijk zijn en dat we allemaal gelijke rechten verdienen. Het is een kans om mensen te erkennen wiens ervaringen vaak genegeerd worden en om gesprekken te voeren die velen nog steeds ongemakkelijk vinden. Het herinnert ons eraan dat inclusie niemand achterlaat, inclusief jongeren met een handicap die tot de lhbtiq+-gemeenschap behoren.

jongeren moeten hun eigen verhaal kunnen vertellen

In mijn professionele leven ben ik bewuster geworden om ruimte te creëren waar deze gesprekken kunnen plaatsvinden. Ik moedige jonge mensen aan authentiek te zijn: ze moeten weten dat ze niet hoeven te verbergen wie ze zijn om geaccepteerd te worden. Ik wil dat ze leren voor zichzelf te spreken, hun eigen keuzes maken en vertrouwen hebben in hun eigen stem. Te vaak spreken anderen namens jongeren met een beperking. Echte inclusie betekent ervoor zorgen dat ze kansen krijgen om hun eigen verhalen te vertellen.

verandering begint met luisteren

Ik geloof ook dat we meer bondgenoten en kampioenen nodig hebben. Jongeren ondersteunen begint met luisteren. Het begint met het creëren van een omgeving waar vragen gesteld kunnen worden zonder angst voor oordeel en negatieve beoordeling, een omgeving waar informatie accuraat, toegankelijk en respectvol is. Misschien is de grootste les die ik heb geleerd dat volwassenen nooit moeten stoppen met bereid zijn om zoveel mogelijk te leren. Jonge mensen kijken tegen ons op en zien ons als modellen. Ze luisteren naar wat we zeggen en observeren hoe we reageren op verschillen. Hoe meer we bereid zijn om te leren, hoe beter we uitgerust zijn om hen te ondersteunen.

een toekomst van echte inclusie

Ik hoop op een toekomst waarin jongeren met een beperking die zich identificeren als lhbtiq+ niet hoeven te kiezen tussen delen van hun identiteit om erbij te horen. Ik hoop op gemeenschappen waar hun bestaan niet alleen wordt getolereerd, maar oprecht wordt geaccepteerd. Ik hoop op gezinnen die luisteren, scholen die begrijpen, organisaties die kansen creëren, en leiders die erkennen dat elke jongere waardigheid, respect en de vrijheid om zichzelf te zijn verdiend. Want uiteindelijk draait inclusie niet alleen om toegang hebben. Het gaat om erbij horen.”

over gamee avena

Gamee Avena is programmamanager van onze Filipijnse partnerorganisatie NORFIL en zelf onderdeel van de lhbtiq+-gemeenschap. Vanuit haar werk met jongeren met een handicap beschrijft zij hoe queer jongeren dagelijks worstelen met acceptatie, beperkte toegang tot informatie over relaties en seksualiteit, en het gevoel dat zij delen van hun identiteit moeten verbergen om erbij te horen.

over het liliane fonds

Het Liliane Fonds komt wereldwijd op voor kinderen en jongeren met een handicap. Deze Nederlandse organisatie steunt kinderen en jongeren met een handicap in de armste delen van de wereld. Ze helpen hen om mee te doen in de maatschappij door te zorgen voor onderwijs, medische zorg en revalidatie. Ze zorgen ervoor dat kinderen met een beperking naar school kunnen en samen kunnen leren met andere kinderen. Ze bieden medische zorg, therapie en hulpmiddelen zoals rolstoelen. Ze werken samen met lokale hulporganisaties in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Op het gebied van lhbtiq+-thema’s richt de organisatie zich via inclusieve programma's op gelijke rechten, seksuele voorlichting en gezondheidszorg voor kwetsbare jongeren, waaronder ook queer jeugd met een beperking.

Op hun website lees je meer over het Liliane Fonds.