Nanoah Struik over Benin boi, queerness en thuiskomen in Nigeria

In Benin boi reist Nanoah Struik naar Nigeria, waar familiegeschiedenis en hun zoektocht naar thuis in elkaar grijpen. In gesprek met Winq vertelt Struik hoe de reis hun blik op Zwart-zijn en queerness verandert, en waarom Nigeria tegelijk vertrouwd en vervreemdend kan voelen.

In je boek beschrijf je een reis langs verschillende namen: van je geboortenaam Nadia, naar je zelfgekozen naam Nanoah en in Benin City krijg je van je oma de naam Iwinosa. Hoe voelde het om een naam te dragen die je niet zelf hebt gekozen, maar die je wel volledige erkenning gaf binnen je Nigeriaanse familie? “Iwinosa was eigenlijk de tweede naam die ik niet zelf had gekozen, Nadia kreeg ik natuurlijk bij mijn geboorte. Maar dit voelde fundamenteel anders, omdat ik er nu bewust om had gevraagd. Dat maakte het heel bijzonder. Iwinosa is een cultureel beladen naam en het feit dat ik die van mijn oma kreeg, voelde als een diepe erkenning. Alsof ik nog meer onderdeel mocht zijn van de Nigeriaanse cultuur en mijn familie daar. Een voornaam is in mijn leven sowieso belangrijk gebleken. Het zegt veel over wie je bent en in welke context je leeft. Nadia stond voor hoop, omdat mijn ouders die nodig hadden in die tijd. Nanoah werd belangrijk omdat die naam beter paste bij mijn genderidentiteit en mij dichter bij mezelf bracht. Iwinosa draagt iets anders: mijn culturele identiteit, mijn blackness. Het was wennen om op mijn 23ste wéér een nieuwe naam te krijgen, maar bij Iwinosa voel ik warmte. Die namen draag ik nu allemaal in mij. Nadia heb ik vervormd tot mijn officiële tweede naam Aiden, Nadia achterstevoren – met één letter aangepast. In mijn paspoort sta ik als Nanoah Aiden Struik. Iwinosa gebruik ik vooral in Nigeria, in Benin City, maar ik noem die naam ook expliciet in Zwarte spaces. Met trots.” 

hoe anders-zijn in nigeria een nieuwe betekenis krijgt

Voor vertrek werd je gewaarschuwd voor wetten die queerness strafbaar stellen, terwijl je familie juist warm en accepterend reageert op je partner N. Hoe rijmde je die onveiligheid met deze intieme acceptatie? “Dat was op dat moment moeilijk, eerlijk gezegd. Later dacht ik: misschien zien ze mij toch als ‘die cousin uit het westen’. Als iemand die niet volledig binnen hun normenkader valt. Ze lijken meer van mij te pikken dan van neven en nichten die in Nigeria zijn opgegroeid. Daar gelden andere verwachtingen voor. Dat besef voelt soms ongemakkelijk. Alsof ik tegelijk welkom ben en buitenstaander blijf. Maar ik heb geleerd het maar te laten zijn wat het is. Ik kan het niet veranderen.” 

In Nederland groeide je op met racisme en het gevoel ‘anders’ te zijn, terwijl je in Nigeria ineens wordt gezien als Oyinbo (een term die daar gebruikt wordt om westerlingen aan te duiden - red) en zelfs bewonderd werd om je lichte huidskleur. Wat deed die omkering met je zelfbeeld en je strijd tegen geïnternaliseerd racisme? “Het gevoel van anders-zijn bleef bestaan. In Nigeria was ik óók anders, alleen net even anders-anders. In beide landen ben ik de buitenlander. In Nederland ging dat gepaard met racisme omdat ik Zwart ben, in Nigeria juist met bewondering voor mijn lichtere huid. Dat heeft me enorm verward. Ik was in Nigeria op zoek naar mijn Zwart-zijn, maar werd daar niet volledig als Zwart gezien. Door het ophemelen van lichtere huidtinten werd mijn geïnternaliseerde racisme eerder gevoed dan ontmanteld. Tegelijkertijd voelde ik een enorme weerstand. Hoe kan het dat in een land waar Zwart-zijn de norm is, witheid nog steeds als ideaal geldt? Het antwoord: kolonialisme, natuurlijk. Die frustratie maakte me ook strijdbaarder. Ik wilde me daartegen afzetten en niet langer bijdragen aan anti-Blackness door mijn eigen huidskleur te haten. Die woede heeft me uiteindelijk geholpen mijn Zwart-zijn meer te omarmen.” 

familie en queer erkenning in nigeria

Je vader zei lange tijd dat homoseksualiteit ‘on-Afrikaans’ was en dat je in Nigeria gevaar liep. Aan het einde van het boek spreekt hij trots en bescherming uit. Was verzoening afhankelijk van hem meenemen in jouw wereld, of van jouw begrip voor de zijne? “Achteraf denk ik: van allebei, maar vooral van dat laatste. In het begin dacht ik dat ik hem moest meenemen in mijn werkelijkheid, door hem bloot te stellen aan de Nigeriaanse queer scene. Maar het begrijpen van zijn werkelijkheid in Benin City bleek veel belangrijker. Door zijn context te leren kennen, begreep ik zijn gedrag beter. Zijn angsten, zijn verwachtingen, hoe hij gevormd is. Dat heeft iets verzacht. En doordat ik me echt in zijn wereld verdiepte, voelde hij zich volgens mij ook meer verbonden met mij. Mijn oprechte interesse in zijn cultuur en familie heeft hem dichterbij gebracht. Daarnaast speelt N een belangrijke rol. Zij staat symbool voor Zwarte queerness; in het boek en in het echte leven. Dat zij zo goed in de smaak viel bij mijn vader, heeft hem denk ik ook zachter gemaakt richting queerness.” 

In Lagos ontmoette je activisten die stellen dat homofobie een westers, koloniaal product is. Heeft dat je geholpen je minder een buitenstaander te voelen? “Absoluut. Soms heb je gewoon mensen nodig die je aankijken en precies zeggen wat je moet horen. Ontmoetingen met mensen als Matthew, Timi en Adunni gaven mij het gevoel dat ik in al mijn queerness mocht bestaan op Afrikaanse grond.” 

wanneer nigeria ook als thuis kan voelen

N leert je over Black hair care en neemt je mee naar de underground scene in Lagos. Haar uitzetting op het vliegveld is traumatisch. Heeft dat je band met Nigeria veranderd? “Wat niet in het boek staat, is dat ik zelf later bijna werd geweigerd op datzelfde vliegveld na een woordenwisseling. Nigeria is een land met veel corruptie en louche praktijken, en dat botst met mijn waarden. Door N’s uitzetting en mijn eigen ervaring dacht ik even: dit is niet mijn plek. Maar dat is ook niet eerlijk – Nigeria is niet alleen dát. In Nederland gebeuren ook absurde dingen en toch is het thuis. Ik claim mijn familie in Nigeria, mijn queer vrienden, jollof, fufu egusi, muziek, rituelen en geschiedenis. Maar ik laat de corruptie daarbuiten.”