“Ik wilde het verhaal van hiv achterwaarts vertellen: van dood naar leven”

Nog even en het Festival Klassiek achter de Duinen gaat van start in Den Haag. Hier gaat de compositie eauman van Rick van Veldhuizen in première. De componist liet zich hierbij inspireren door The Aids Quilt Songbook uit 1992. In een interview vertelt hij aan Winq vertelt hij over de totstandkoming ervan. “We moeten samen kunnen huilen om samen te kunnen vieren wat er is bereikt.”

De zesde editie van het Festival Klassiek achter de Duinen gaat van start op 17 september en duurt tot en met 20 september.Tijdens het festival gaat de compositie eauman van componist Rick van Veldhuizen in première. Hiermee voegt hij een nieuw hoofdstuk toe aan de herdenking van hiv en aids.

aangrijpend en urgent

Het meest aangrijpende — en mogelijk ook het meest urgente — moment van het festival is The Aids Quilt Songbook. Componist Rick van Veldhuizen schreef in opdracht van Klassiek achter de Duinen eauman, dat in wereldpremière gaat en zo een nieuw hoofdstuk toevoegt aan het originele Aids Quilt Songbook uit 1992: een liedcyclus waarin componisten reageren op het stigma, het verdriet en de onwetendheid rond hiv en aids.

 “Hiv is niet langer een doodvonnis. Het is belangrijk dat de queergemeenschap zelf de geschiedenis van hiv/aids kan schrijven en een herinneringscultuur kan scheppen”, vertelt Rick van Veldhuizen. Het programma combineert dit nieuwe werk met een nieuw arrangement van All the Way Through Evening van Chris DeBlasio, die in 1993 op 34-jarige leeftijd aan aids overleed, en met Schuberts Der Tod und das Mädchen, dat in deze context een onverwacht scherp licht werpt op sterfelijkheid en verlies.

In een interview met Winq gaat Van Veldhuizen dieper in op de ontstaansgeschiedenis van eauman.

Kun je om te beginnen iets over jezelf vertellen, hoe ben je de muziek ingerold
en componist geworden?

“Een grappig verhaal. Ik ben door mijn ouders erg gestimuleerd om muziek te beoefenen vanaf jonge leeftijd. Toen kreeg ik bij mijn middelbare schoolmuziekpakketje een code om een muzieknotatieprogramma te downloaden. Toen dacht ik: 'hé, ik kan dingen dus ook zélf opschrijven.' Ik kan het iedereen aanraden, of het nu via notatie of via improvisatie is, om zelf muziek te maken.”

Wat maakte dat je juist nu een nieuw hoofdstuk wilde toevoegen aan The Aids Quilt Songbook uit 1992?

“Ik ben door Pieter van Loenen benaderd, die dit prachtige project heeft afgetrapt. Ik ben al jaren activist, organisator en vaandeldrager voor de hiv+ gemeenschap, die mij ook heeft opgevangen toen ik alweer 14 jaar geleden hiv kreeg. Waarom het nú belangrijk is, is dat we met zijn allen op de drempel staan van behandelbaarheid en voorkoombaarheid van hiv/aids. In een kleine 40 jaar (dit doet me beseffen dat ik er al een derde van de tijd bij ben) zijn we van een doodvonnis naar allerlei mogelijke sprookjes gegaan, maar de ballast blijft nog bij ons. En we moeten elkaar natuurlijk blijven motiveren getest en behandeld te worden.”

Je zegt dat het belangrijk is dat de queergemeenschap zelf de geschiedenis van hiv en aids kan schrijven. Wat betekent dat concreet voor jou, en welke verhalen missen er volgens jou nog?

“Goeie vraag! Dit telt natuurlijk vooral in het globale noorden en westen, waar de queergemeenschap, met name homomannen en trans personen de meerderheid van de hiv-positieven uitmaakt. Voor mij betekent het, zoals ik ook in de teksten in eauman schrijf, dat we de zonen, dochters en anders zijn van moeders en vaders die we nooit hebben mogen leren kennen. We staan op de schouders van reuzen, van de mensen die in de tijd van 1984 tot nu overleden zijn, tot een professional als Joop Lange die vermoord is door Rusland in het neerhalen van MH17. We moeten samen kunnen huilen om samen te kunnen vieren wat er is bereikt.”

Hiv is dankzij de huidige behandelingen niet langer een doodvonnis, maar het stigma is daarmee niet verdwenen. Hoe probeer je dat spanningsveld in eauman voelbaar te maken?

“Het woord 'stigma' komt me inmiddels een beetje de strot uit. We hebben de kans, en de plicht (vind ik) als gemeenschap meer naar buiten gekeerd te worden in plaats van op onze eigen tenen te gaan staan. In eauman zitten meerdere personages uit sprookjes. Het Beest uit La belle et la bête, Aladdin en de verteller van zijn verhaal, en de kleine zeemeermin. Ze hebben allemaal een actief seksleven, hebben of krijgen allemaal hiv maar hebben nergens spijt van. Integendeel: het is een onderdeel van hun leven waar ze het meest trots op zijn, tragisch of optimistisch. Ik wilde het verhaal van hiv achterwaarts vertellen. Van dood naar leven, maar in elk geval is liefde het sterkst. De kleine zeemeermin is de conclusie hiervan: die accepteert een lot waar hen alleen maar in de 'sea's cum' wil vergaan, omdat die zich zó senang voelt met het eigen lot - wat hier niet dood is, maar opgaan in de natuur.”

Je werk wordt uitgevoerd naast All the Way Through Evening van Chris DeBlasio, die op 34-jarige leeftijd aan aids overleed, en Schuberts Der Tod und das Mädchen. Wat gebeurt er volgens jou wanneer deze drie werken met elkaar in gesprek gaan?

“DeBlasio's werk is prachtig, bijna een Debussy-achtige liederencyclus die niet per se op zijn éígen ziekte reflecteert, maar een vredestak biedt aan anderen die aan de gevolgen van aids overleden zijn; hij is voornamelijk zeer melancholisch op het randje van het zijn. Schubert overleed volgens de meeste historici aan syfilis, en zoals in ongeveer al zijn werk wroet hij in 'Der Tod und das Mädchen' met een vuist in de sterfelijkheid van de mens. Ik wroet met mijn muziek met misschien wel twee vuisten in de mogelijkheid tot voortbestaan; we kúnnen, we mógen en we móéten dromen - en zoals DeBlasio altijd op het randje van het fysiek mogelijke. En als iedereen de schaamte laat vallen, gaan we een betere toekomst tegemoet.”

Wat hoop je dat iemand die weinig weet van de geschiedenis van hiv en aids meeneemt uit eauman?

“Ten eerste: heel veel mooie muziek. Het is een mozaïek van sprookjesachtige, maar ook wringende klanken. Ik weet dat veel mensen niet alle vier de talen (Engels, Frans, Arabisch en Deens) zullen kunnen volgen, maar ik ben supertrots op wat het is geworden. Iedereen die als kind de Disneyfilms heeft gezien waaraan Howard Ashman als tekstschrijver heeft bijgedragen, zal hoop ik een iets kinkyere, maar net zo magische emotie beleven aan eauman. Het is een leven van honderdduizenden personen dat aan je voorbijtrekt: van dood en onvoorwaardelijke liefde naar leven en onvoorwaardelijke openheid en (fysieke en mentale) toegankelijkheid.”

informatie en tickets

Kijk voor meer informatie over Festival Klassiek achter de Duinen, het programma, de speeldata van The Aids Quilt Songbook en eauman en tickets op de website van het festival: Klassiekachterdeduinen.nl.