Zeldzaam queer portret van Carel Willink te zien in Nieuwe Kerk tijdens WorldPride
Expositie Queer Amsterdam, De Roze Stad vanaf 9 juli open voor publiek
Portret van Rik. Dat is de naam van een vrijwel onbekend schilderij van Carel Willink dat het topstuk is van de nieuwe expositie Queer Amsterdam, De Roze Stad in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Wie is deze Rik, en waarom is het portret zo bijzonder?
Carel Willink (1900-1983) is een van de toonaangevende Nederlandse kunstenaars van de 20e eeuw. Hij was vooral bekend van zijn magisch-realistische schilderijen, en had de extravagant uitgedoste Mathilde Willink als muze die hij ook vaak portretteerde. Er zijn documentaires en boeken verschenen over hun turbulente relatie, waardoor het andere werk van Willink weleens wordt overschaduwd. In dat andere werk schilderde hij vaak beelden uit zijn directe omgeving, zoals rondom het Rijksmuseum. Ook maakte hij diverse portretten van prominente Amsterdammers.
wie is rik van dam
Een van hen is Rik van Dam, de levenspartner van schrijver, uitgever en COC-bestuurslid Johan Polak. In 1976 schilderde Willink een portret van Van Dam, met op de achtergrond het toenmalige woonhuis van Polak, Villa Flevorama in Muiderberg. Dit was destijds een ontmoetingsplek voor homoseksuele mannen, onder wie Gerard Reve. Hij schreef daar zijn roman Lieve Jongens, en mede daarom wordt dit portret van Rik van Dam ook wel gezien als een ‘sleutelwerk binnen de Nederlandse geschiedenis’, aldus de samensteller van de expositie Queer Amsterdam, De Roze Stad in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.
Rik van Dam was 26 jaar oud toen hij poseerde voor Carel Willink. De monumentale afmetingen en de formele houding van Van Dam doen denken aan een klassiek staatsieportret. In die tijd was het vrij opmerkelijk wat Willink deed: hij doorbrak de bestaande conventies, want een homoseksuele man werd hier niet verborgen of gecodeerd afgebeeld maar zelfbewust, prominent en in vol ornaat.
het portret is al eerder tentoongesteld in amsterdam museum
Het portret is vorig jaar aangekocht door het Rijksmuseum en het Amsterdam Museum, met steun van Tertius Gallery. De aankoop was bijzonder omdat beide musea het werk gezamenlijk verwierven. Portret van Rik was van 17 april tot en met 1 juni 2025 te zien in de vaste tentoonstelling van het Amsterdam Museum, Panorama Amsterdam genaamd.
De expositie Queer Amsterdam, De Roze Stad is vanaf 9 juli te zien in de Nieuwe Kerk, op de Dam in Amsterdam. Naast het topstuk van Willink zijn aan de hand van zestig schilderijen, video-installaties en voorwerpen zo’n vier eeuwen aan queer geschiedenis te zien. Daarbij is ook aandacht voor pioniers als Polak, die zich vanaf de jaren zestig openlijk uitsprak over zijn geaardheid en actief was binnen het COC.
hoogtepunten uit de expositie
Conservator Hélène Webers vertelt: “De verlopende kleuren van de wanden zijn de rode draad e komen voort uit een prisma, waar één lichtstraal uiteenvalt in alle kleuren van de regenboog”, verwijzend naar alle varianten binnen de lhbtiq+-gemeenschap.
Onder de tentoongestelde objecten zijn de trouwringen en het trouwboekje van Frank en Peter Wittebrood, een van de eerste vier stellen van gelijk geslacht die trouwden op 1 april 2001. Verder is er een foto van Bet van Beeren van café ’t Mandje op de Zeedijk, de eerste kroeg waar mensen hun geaardheid niet hoefden te verbergen, en ook de gipsen uilvormige lamp die Van Beeren aanknipte als de zedenpolitie in aantocht was. Een van de andere pronkstukken op de expo is een outfit van dragqueen en aidsactivist Hellun Zelluf.
openingsceremonie
Op 8 juli gaat WorldPride ’s avonds officieel van start met een openingsceremonie in De Nieuwe Kerk. Daarbij wordt ook een nieuw monument onthuld, de Walk of Pride.
