Poppers in de rookmachine, Grace Jones als eregast: Tim Treffers schreef een boek over iT-icoon Manfred Langer

Chez Manfred is een nieuw boek over het kleurrijke leven van queericoon Manfred Langer, die veel meer was dan alleen de man achter de befaamde club iT. Daarmee schreef hij hoe dank ook geschiedenis, maar er valt veel meer over hem te vertellen, zo merkte auteur van het boek Tim Treffers. Aan Winq belooft hij alvast ‘pikante verhalen en een grote onthulling’.

Manfred Langer (1952-1994) wordt nog altijd gezien als de legendarische koning van het Amsterdamse nachtleven. Hij verhuisde in 1972 vanuit Wenen naar Amsterdam, waar hij begon te werken bij de beroemde Amstel Taveerne en daarna zijn eigen zaken oprichtte, zoals bijvoorbeeld Chez Manfred, een kroeg min of meer tegenover de Montmartre in de Halvemaansteeg om de hoek bij het Rembrandtplein.

de club waar iedereen volledig zichzelf mocht zijn 

In 1989 volgde de opening van zijn nachtclub iT, aan de Amstelstraat. De club groeide uit tot dé plek waar iedereen volledig zichzelf mocht zijn, met een extravagant publiek dat zowel lhbtiqa+ als hetero was, en internationale sterren aantrok als Grace Jones, Janet Jackson, Prince en Tina Turner. Ook Nederlandse zangers en entertainers als Imca Marina, Herman Brood en Dolly Bellefleur wisten de weg naar iT te vinden 

Tim Treffers, bekend van zijn boek Vrouwen in de Nederpop, heeft zich voor zijn nieuwe uitgave verdiept in het kleurrijke leven van Manfred Langer. Voor de biografie Chez Manfred (Uitgeverij Noordboek) sprak hij met tal van vrienden, collega’s en lovers van Manfred Langer, de man die geschiedenis schreef voor het gay nachtleven in Amsterdam.

Namen in het boek zijn bijvoorbeeld Diva Mayday, Sylvana Simons, Henk Krol, Imca Marina, Dolly Bellefleur en heel veel anderen. Er staan de nodige pikante verhalen en een grote onthulling in, zo verklapt Treffers alvast aan Winq.

Manfred Langer was veel meer dan de man achter de befaamde Club iT. Voor wie hem niet heeft meegemaakt: hoe zou je hem omschrijven? Wat maakte hem zo'n bijzondere en invloedrijke persoonlijkheid binnen de Amsterdamse gayscene?

“Hoewel Club iT is uitgegroeid tot zijn bekendste levenswerk, was Manfred Langer inderdaad meer dan dat. Hij werd geboren in Wenen en belandde daar in zijn tienerjaren in de horeca om uiteindelijk in Amsterdam zijn geluk te beproeven. Hij was de gedroomde gastheer in de horeca die iedereen het gevoel kon geven dat ze bijzonder waren. Dat kon prima gespeeld zijn vanuit Manfreds kant, maar niemand die dat doorhad en er waren velen die daar in de rest van hun leven gemotiveerd door zijn gebleven. Hij was een geboren ondernemer en charmante entertainer die geen enkele angst kende in het leven, en dat bleek de perfecte cocktail voor hoge pieken en diepe dalen.

Hij stond aan de wieg van zijn eigen Chez Manfred, één van de eerste gaykroegen die de ramen en deuren open heeft gegooid en de scene uit de underground haalde. Maar hij was op meerdere manieren een belangrijke speler in Amsterdam als gay capital van de wereld. Manfred gaf kleur aan queer Amsterdam van de jaren zeventig, tachtig en vroege jaren negentig, hij was er misschien zelfs wel de grote spil van. Hij wist ook precies wie hij daarvoor om zich heen moest verzamelen, had tal van sterren om zich heen hangen en had een grote gunfactor.”

Manfred Langer durfde kennelijk tegen bestaande conventies in te gaan. Hoe vernieuwend was hij eigenlijk voor zijn tijd? En wat heeft het huidige queer nachtleven aan hem te danken?

“De jaren zeventig waren zeer belangrijk voor de ontwikkeling van de acceptatie van homo's en lesbiennes en hun integratie in de maatschappij. Manfred weigerde zich te laten wegstoppen in een kelder als hij wilde uitgaan, en du moment dat hij zijn eerste eigen kroeg begon - Chez Manfred - werd alles uit de anonimiteit getrokken. De deur stond open, je kon door de ramen naar binnen kijken en de portier werd ontslagen.

Hij gaf op een gegeven moment zelfs straatfeestjes in de Halvemaansteeg, toen was er voor de buitenwereld echt geen ontkomen meer aan. Of hij echt helemaal de allereerste was, valt te betwisten. Daarom laat ik kenners over die periode in mijn boek daar ook hun licht over schijnen. Maar bij behoort zeker tot de grote pioniers die queer Amsterdam veel vrijer hebben gemaakt. Dat alles zichtbaar is en ‘bovengronds’, daar plukken we vandaag nog steeds de vruchten van.”

Met Club iT groeide Manfred uit tot een internationale naam. De hele wereld kwam naar de Amstelstraat om te zien wat daar gebeurde. Wat maakte die club zo bijzonder? Was het vooral de muziek, de extravagante aankleding, de vrijheid om jezelf te zijn of juist de combinatie van dat alles?

“Het was die combinatie. De iT was destijds een behoorlijk vooruitstrevende plek waar extravaganza, gay tolerance, de toen gloednieuwe housemuziek en de hele opkomende drugsscene samenkwam. XTC was nog maar net een ding aan het worden. Het was de juiste tijd en de juiste plek. Amsterdam had natuurlijk wereldwijd al een beetje het imago dat het er zo vrij was, maar dat is in de jaren met de iT helemaal ingekopt. Grappig is trouwens wel dat Manfred zelf helemaal niets met housemuziek had, die was vooral van de smartlappen. Hij liet zich door jonge vrienden uit de scene adviseren, en dat is duidelijk gelukt.”

Voor Chez Manfred heb je gesproken met een indrukwekkende verzameling mensen, onder wie Diva Mayday, Sylvana Simons, Henk Krol, Imca Marina en Dolly Bellefleur. Wat voor beeld kwam daaruit naar voren? Kreeg je tijdens het schrijven ook een heel andere Manfred te zien dan de flamboyante nachtburgemeester die iedereen kende?

“Er was duidelijk een collectieve liefde voor deze man, wie ik ook sprak. En inderdaad, ik wilde ook die andere kant leren kennen, want ik kon me niet voorstellen dat hij 24/7 die extraverte, altijd optimistische energiebom was. Die andere kant liet hij maar zelden zien, want hij was meester in het verbergen van alles dat niet goed ging. Hij had bijvoorbeeld een getroebleerde jeugd gehad met een afwezige vader en overleden broertje wat zijn moeder hem kwalijk nam, en dat bleef altijd een goed bewaard geheim.

Net zoals het moment dat hij ongeneeslijk ziek werd, dat deelde hij ook met bijna niemand. Een ander mooi voorbeeld is dat hij de sleutel van een van zijn geflopte tenten moest inleveren, zijn tranen droogde om de hoek van Chez Manfred en daar vervolgens lachend binnenstormde om iedereen een rondje te geven. Een handjevol vrienden en liefdes zag zijn kwetsbare kant. Al die mensen zijn in het boek ontzettend open, dus dat komt nu allemaal aan bod.”

Je belooft in het boek ook de nodige pikante verhalen en een grote onthulling. Kun je alvast een tipje van de sluier oplichten? Was er een verhaal dat je tijdens je research bijna niet kon geloven, of een ontdekking die je beeld van Manfred compleet veranderde?

“Omdat alles zo lang geleden is, Manfred overleed in 1994, zijn mensen heel erg open geweest in mijn interviews. Dat heeft bijvoorbeeld een ander licht doen schijnen op zijn ziekte en laatste periode, maar ook de nodige seks, drugs en rock & roll-verhalen opgeleverd. Dat er altijd poppers in de rookmachine van de iT werden gedaan bijvoorbeeld. Whút? Misschien ben ik naïef en duidelijk van een latere generatie, maar dat kun je je tegenwoordig niet meer voorstellen. Het boek staat vol spectaculaire verhalen. Dat Manfred altijd heeft geleefd alsof het zijn laatste dag was, dat is me nu wel helemaal duidelijk geworden. Hij heeft gesekst, gebruikt, gereisd en gevierd voor 10.

Manfred Langer is inmiddels uitgegroeid tot een queericoon, maar zijn hoogtijdagen liggen alweer decennia achter ons. Wat kunnen jonge generaties queer mensen van hem leren? En als je kijkt naar het huidige Amsterdamse uitgaansleven: zou Manfred zich daar nog thuis voelen?

“Ik ben zelf geboren in 1988 en heb tijdens het maken van dit boek alleen maar met verbazing gekeken naar het Amsterdam uit de jaren zeventig, tachtig en negentig, en hoeveel er toen kon. De queer tolerantie lag zoveel malen hoger dan nu. Ik bedoel, er ging regelmatig een stoet van dragqueens en ander extravagant uitgedoste mensen door de stad naar de iT, en dan stond iedereen aan de zijlijn te kijken en te juichen. Dat alleen al. Als je nu als drag naar een locatie moet kijk je wel uit, dan laat je je met een taxi bij de voordeur afzetten.

Met de kennis dat de tolerantie, ook op middelbare scholen, zover gekelderd is tegenwoordig, denk ik dat het mooi is dat dit document er is. Gewoon, om ons te laten inzien dat het anders kan. Anders hééft gekund. Er zijn mensen die zeggen dat Manfred zich nu omdraait in zijn graf, maar ook dat de tolerantie nooit zover was gedaald als hij nog had geleefd. We zullen het nooit weten. Het is een mooi tijdsbeeld geworden van een prachtige periode, die duidelijk een keerzijde had; de opkomst van hiv en aids. Dat ligt wel steeds als donkere sluier boven veel van de verhalen in Chez Manfred.”

over chez manfred

Chez Manfred is verkrijgbaar via de website van Uitgeverij Noordboek voor € 22,90, een ook via alle bekende boekhandels. De paperback bestaat uit 168 pagina’s en is uitgekomen op 10 november 2026.