Reality Check: hoe America's Next Top Model ontspoorde

Deze week verscheen op Netflix de docuserie Reality Check: Inside America's Next Top Model. Winq-redacteur Martijn keek en trok de wenkbrauwen op.

“Vanaf 2003 zat een hele generatie tv-kijkers wekelijks voor de buis om te genieten van de realitycompetitie America's Next Top Model. Hysterische modellen, over-the-top fotoshoots, vileine juryleden: het was simpelweg smullen. Maar wie de serie vandaag terugkijkt, ziet vooral hoe veel er misging. Er gebeurden ronduit rare dingen, en de vraag dringt zich op: werden de deelnemers nu écht aan een modellencarrière geholpen? Spoiler: zelden.

Ook ik zat, vanaf seizoen twee, wekelijks met een groep vrienden voor de televisie. Om de beurt verzorgde iemand het avondeten, daarna werd er uitvoerig nagepraat. Spoilers werden zorgvuldig gemeden, een aflevering overslaan was geen optie.

Tijdens covid besloot ik de serie opnieuw te bingen, samen met een nieuwe generatie kijkers die destijds te jong was. Waar ik vroeger soms dacht: dit kán toch eigenlijk niet?, keek ik toch geamuseerd verder. Nu hield ik het na een paar seizoenen voor gezien. Slechts een handvol deelnemers bleek uiteindelijk een serieuze modellencarrière te hebben opgebouwd. De excessen waarmee kandidaten te maken kregen, zijn in andere realitycompetities inmiddels grotendeels ingedamd. En sommige dingen die toen doodleuk in meerdere afleveringen werden getoond, zoals blackface, zijn vandaag de dag simpelweg ondenkbaar.

van droom naar drama

In Reality Check komen bedenker en presentatrice Tyra Banks, executive producer Ken Mok, enkele voormalige juryleden en een flink aantal ex-deelnemers aan het woord. De serie schetst hoe Banks, die als model van kleur in de jaren negentig zelf obstakels moest overwinnen, het format bedacht. Ze wilde aspirant-modellen het vak leren, haar eigen ervaringen delen en nieuwe sterren lanceren. Aan goede bedoelingen geen gebrek. Toch wilde aanvankelijk geen enkele zender het programma uitzenden, behalve UPN, een relatief kleine speler.

Gaandeweg verschoof de focus. De make-overs werden extremer: lang haar moest eraf, tanden werden ‘aangepakt’ door dubieuze tandartsen. Fotoshoots werden gevaarlijker, grotesker of emotioneel grensoverschrijdend. Kandidaten bungelden op grote hoogte in vervallen gebouwen, lieten vogelspinnen over hun gezicht lopen, poseerden als slachtoffers in misdaadsituaties of lagen in een graf terwijl een partner recent was overleden. Het realistische inkijkje in de modellenwereld maakte plaats voor spektakel en schokeffecten. Kijkcijfers wonnen het van zorgvuldigheid.

de rekening achteraf

De oud-deelnemers die in de docuserie spreken, zijn overwegend kritisch. Ebony uit seizoen één is trots dat ze als openlijk lesbische deelnemer haar relatie kon tonen, maar zegt al snel te hebben gemerkt hoe sterk er gemanipuleerd werd. Shandi uit seizoen twee vertelt over een avond waarop ze dronken werd en seks had met een mannelijk model, terwijl de camera’s bleven draaien. Pijnlijk ironisch is het moment waarop executive producer Banks over dat incident zegt: ”Ik kan niet zo goed over productie praten, want daar ga ik niet over.”

Ook het beruchte fragment met Tiffany, die na haar eliminatie publiekelijk werd toegeschreeuwd door Banks, komt uitgebreid voorbij. Banks vervalt in een defensief ‘ja, maar’-verhaal en lijkt nog altijd niet te erkennen dat bepaalde momenten simpelweg niet door de beugel konden. “De kijkers vroegen erom,” roept ze defensief.

De docu voelt als het terugkijken van foto’s van een feest dat ooit gezellig leek, maar waarop je nu pas ziet dat bijna niemand écht lachte. En helemaal aan het einde wordt duidelijk waarom deze serie juist nu verschijnt: cycle 25 van America’s Next Top Model staat in de startblokken.”