Peptiden gebruiken: wondermiddel of gevaarlijk experiment?

Peptiden beloven een jongere huid, snellere vetverbranding en meer spieropbouw. Maar terwijl de hype vanuit bodybuilding, wellness en social media steeds meer gay mannen bereikt, blijven vragen over veiligheid, dosering en toezicht groot. Wat weten we echt over deze middelen — en wanneer wordt experimenteren riskant?

Op TikTok wemelt het ervan: video’s van mannen die zweren bij populaire ‘peptide blends’, tips hoe je het best kunt ‘looksmaxen’ en tutorials over hoe je met een paar prikjes per week jonger, strakker en fitter wordt. Peptiden zijn de nieuwste rage in de fitness-, health- en de zogeheten ‘longevitywereld’, gericht op het zo lang mogelijk gezond en jong blijven. Ook onder gay mannen, waar body image en esthetiek al sinds het begin der tijden een rol spelen, duiken ze steeds vaker op. Peptiden zijn ketens van aminozuren. Verderop in dit artikel, onder ‘wetenschap achter de hype’ is meer te lezen over de scheikundige kant.

Het peptidenlandschap is zo groot dat het bijna onmogelijk is om te definiëren. Ozempic en Mounjaro, de bekende als geneesmiddel geregistreerde afvalmiddelen, zijn peptiden. Er zitten peptiden in huidcrèmes, haarproducten en high-end serums die worden gemarket om fijne lijntjes te verminderen en collageenaanmaak te stimuleren. En dan zijn er nog de zogenaamde populaire gym shots, die spiergroei zouden bevorderen, vet zouden verbranden, testosteron zouden stimuleren en herstel zouden versnellen. Er bestaan duizenden peptiden, elk met een andere belofte. De vraag is: zijn deze middelen wel zo onschuldig als ze lijken? 

van bodybuilding naar mainstream 

Eduard (35) hoorde zo’n zes jaar geleden voor het eerst over peptiden. Het ging toen over Melanotan, een peptide die de aanmaak van pigment stimuleert. Een vriend uit de bodybuildingwereld gebruikte het omdat een bruinere huid de spierdefinitie beter zichtbaar maakt. Eduard, die zelf snel verbrandt in de zon, besloot het te proberen. Het resultaat beviel hem wel, hij verbrandde niet meer en zijn vakanties werden een stuk aangenamer. 

Dat was toen nog niche-informatie, te vinden op Reddit-forums van bodybuilders. Maar het laatste jaar is er iets veranderd. “Door social media, en vooral TikTok, lijkt het gebruik van peptiden mainstream geworden”, vertelt Eduard.  

Die nieuwe golf peptiden heeft raadselachtige namen als BPC-157, TB-500, GHK-CU en Retatrutide, die van alles beloven: sneller spierherstel, vetverbranding, collageenproductie, wondheling, en zelfs een stralende huid. Drie maanden geleden begon Eduard zelf met de GLOW 70 blend, een mix van drie peptiden in één injectie. De resultaten overtuigden hem meteen: zijn huid werd steviger, gezonder, kreeg een permanente glow, maar dan zonder crèmes of dure skincareproducten. “Ik zweer erbij”, aldus Eduard. 

psychologie van perfectie 

Voor Giel Luichjes, psychosociaal therapeut gespecialiseerd in gender en seksualiteit, is de populariteit van peptiden binnen de gayscene geen verrassing. Als gay man loop je een groot risico op het ontwikkelen van een shame-based identiteit, legt hij uit. Die toxische schaamte, die geïnternaliseerd wordt door maatschappelijke en religieuze oordelen, probeer je te compenseren. “Dan ga je heel hard werken voor economische of sociale status, en daarbij komt ook het uiterlijk naar voren.” 

Die compensatie uit zich in wat Luichjes een ‘pride-based tegenidentiteit’ noemt, waarbij uiterlijk en prestatie als valuta fungeren. “Iemand denkt dan: als ik aan de buitenkant het perfecte plaatje ben, hoef ik die schaamte niet te voelen”, aldus Luichjes. Peptiden passen volgens hem precies in die compenserende strategie. 

De druk komt van meerdere kanten: datingapps waar het vooral om uiterlijk gaat, porno die enkel een bepaald lichaamsbeeld als begeerlijk presenteert, en social media die perfectie etaleren.  

Die lichaamscultuur begint inmiddels ook onder mannen buiten de gayscene door te dringen, merkt Luichjes op, maar het verschil zit hem in de drijvende kracht: wanneer je meer privilege geniet, bijvoorbeeld omdat je een hetero man bent, speelt die op schaamte gebaseerde identiteit een kleinere rol. Voor gay mannen zijn dingen daarom vaker niet goed genoeg. 

Abdallah, een 30-jarige personal trainer die openlijk over zijn peptidegebruik spreekt, herkent die druk. “In de gay community geven we voor mijn gevoel over het algemeen meer om uiterlijk”, zegt hij. Hij gebruikt zelf IGF-1, een peptide die lokaal spiergroei zou bevorderen, en is transparant over zijn gebruik. “Dit soort middelen gebruiken, is echt niet zo makkelijk als het klinkt. De toewijding die het vraagt is enorm. Je kunt niet zomaar van alles inspuiten en hopen dat het werkt. Je moet weten wat je doet.” 

wat zijn peptiden precies?

Wat zegt de wetenschap over deze middelen? Organisch chemicus Gerbrand van der Heden van Noort, als onderzoeker verbonden aan het Universitair Medisch Centrum in Leiden, kan daar duidelijk over zijn: “Peptiden zijn simpelweg een reeks aan elkaar verbonden aminozuren, een soort kralenketting”, legt hij uit. Op het moment dat je die ketting lang genoeg maakt, vormt deze in sommige gevallen een hormoon of een eiwit. ‘Peptide’ is dus een parapluterm.  

Sommige peptiden zijn lichaamseigen stoffen die processen als weefselgroei en wondheling bevorderen. En dat is bewezen, benadrukt Van der Heden. Er is wetenschappelijk onderzoek gedaan waaruit blijkt dat BPC-157 en TB-500 daadwerkelijk weefselregeneratie versnellen. Als je grote spieren wilt, zouden deze middelen dus zomaar kunnen helpen. 

Maar daar zit meteen ook de crux. “Er is een groot verschil tussen het meten van een celkweekconditie in een laboratorium, en het daadwerkelijk inbrengen van een middel bij een mens”, waarschuwt de onderzoeker. Het probleem is dat veel van deze peptiden nog niet officieel zijn goedgekeurd. Daarom is nog niet goed bekend wat de langetermijneffecten zijn. 

De grote vragen die normaal gesproken bij medicijnontwikkeling worden gesteld, blijven vooralsnog onbeantwoord: wanneer krijg je last van bijwerkingen? Wat is een optimale dosis? Is de kans dat je kanker ontwikkelt verhoogd? “Die processen zijn tijdrovend en heel duur”, aldus Van der Heden. Hij noemt semaglutide als voorbeeld, de werkzame stof in Ozempic. “Dat is ook een peptide, waarnaar de fabrikant meer dan een decennium onderzoek heeft gedaan voordat het groen licht kreeg. Vandaar dat de farmaceutische industrie er best lang over doet om een potentieel medicijn op de markt te krijgen.” 

de mythe ‘lichaamseigen’

Een veelgehoord argument onder gebruikers is dat peptiden ‘lichaamseigen stoffen’ zijn, en dus per definitie veilig(er). “Het is niet alsof je anabolen in je lichaam stopt, dit zijn natuurlijke stoffen”, aldus gebruiker Eduard.  

Pim de Ronde, internist-endocrinoloog en grondlegger van de anabolenpoli in Nederland, weerlegt die gedachte direct. “Dat is niet juist”, zegt hij. “Ook lichaamseigen stoffen kunnen levensgevaarlijk zijn als ze onjuist worden gebruikt. Veel ziektes zijn een gevolg van een tekort of juist een teveel van lichaamseigen stoffen.” Hij noemt insuline als voorbeeld: een lichaamseigen hormoon dat bij onjuist gebruik een levensgevaarlijke verlaging van het bloedsuikerpeil kan geven. 

Eduard merkte zelf hoe snel het mis kan gaan met Melanotan. “Als je de verkeerde dosis neemt, voel je je echt onmiddellijk slecht”, vertelt hij. Hij vergiste zich een keer met de dosering, nam twee druppels in plaats van één. “Dat was best naar. Alsof ik in één keer een heel heftige griep had.” Het duurde ongeveer een uur voordat hij zich weer oké voelde. Een ervaring die hem voorzichtiger maakte, maar niet deed stoppen met peptiden. 

Van der Heden vult aan dat het probleem veel breder is. Op het moment dat mensen in Nederland deze middelen gaan gebruiken zonder een medisch kader, is dat risicovol. Veel van deze stoffen zijn zo onbekend dat zelfs artsen vaak niet weten wat ze precies doen, wat een veilige dosering is, wat je ervan mag verwachten en hoe je moet handelen als het misgaat. “Zomaar dingen in je lichaam spuiten zonder dat die kennis er is, daar durf ik het woord gevaarlijk aan te koppelen.”  

peptiden kopen via de zwarte markt: wat zijn de risico’s?

Een ander groot probleem is dat bijvoorbeeld gym shots vaak via illegale kanalen worden verkregen. Bij anabole steroïden, ook verkrijgbaar via deze kanalen, is bewezen dat de vermelde dosis in veel gevallen helemaal niet klopt, of verschilt van samenstelling. “Van dezelfde partij, van dezelfde fabrikant, zit de ene keer toch iets anders in het flesje dan de andere keer”, vertelt internist-endocrinoloog De Ronde. “Soms is het gewoon een zoutoplossing, dat is vooral jammer voor de portemonnee, maar in ernstigere gevallen kan er sprake zijn van bacteriële vervuiling, wat kan leiden tot complicaties.” 

Eduard merkt dat risico ook. Hij hoorde weleens van mensen die iets hadden gekocht en in één keer een zwelling op hun buik kregen. “Dan hoor je gelijk mensen op internetfora zeggen: ja, dan heb je gewoon rommel gekocht, eigen schuld.” 

Diederik Smit, internist-endocrinoloog en mede-eigenaar van een privékliniek in Utrecht, ziet de belangstelling in zijn praktijk alleen maar toenemen. “Ik vind de toename in belangstelling voor deze peptiden zeer opvallend, met name het afgelopen jaar”, zegt hij. “En dan niet alleen voor herstelpeptiden; voor elke denkbare vorm van veroudering bestaat tegenwoordig wel een peptide. Mensen zijn bereid de meest experimentele middelen te nemen voor een onduidelijk effect, soms alleen maar omdat de naam van de peptide interessant klinkt.” 

risico onbekend

Het probleem met langetermijnveiligheid blijft het meest urgent. Smits kliniek produceerde een podcast over zogenaamde herstelpeptiden. Daarin wordt kanker genoemd als belangrijkste zorg op de lange termijn, juist omdat er nauwelijks goede onderzoeken zijn gedaan op mensen, los van de bulk aan onderzoeken op voornamelijk knaagdieren. 

Ook Eduard heeft daar over nagedacht. “Ik heb me weleens afgevraagd: wat als het ook kankercellen stimuleert?” Hij overweegt daarom te stoppen met bepaalde stoffen uit zijn blend, en alleen het collageen-stimulerende peptide te blijven gebruiken. Hij heeft namelijk niet per se last van ontstekingen in zijn lichaam, en ook niet van blessures. 

Abdallah, die ook ervaring heeft met peptiden naast zijn gebruik van groeihormoon en steroïden, is minder overtuigd van de effectiviteit. “Ik had hogere verwachtingen”, zegt hij over zijn gebruik van IGF-1. Voor bodybuilding en spiergroei zou hij het niet per se aanraden. “Maar als je doel gewichtsverlies is, go for it.” 

waarom peptiden zo onschuldig klinken

Van der Heden wijst op een cruciaal aspect van de hype: de marketing. “Het woord ‘peptide’ klinkt wetenschappelijk, mooi, mysterieus”, zegt hij. Gebruikers beschouwen het als een soort hidden gem. Die perceptie staat volgens hem haaks op de realiteit. “Eigenlijk is het gewoon een nieuwe naam voor een designerdrug die dezelfde waarschuwingen of maatregelen mee moet krijgen als andere soorten doping.” 

Dr. De Ronde ziet een bredere culturele trend waarin het gebruik van middelen zoals supplementen, vitaminen en eiwitpoeders sociaal-maatschappelijk steeds geaccepteerder is geworden. Social media versterken die trend. De Ronde ziet filmpjes voorbijkomen van met name Amerikaanse influencers, die het gebruik van creatine en groeihormonen promoten om er ook op hogere leeftijd fitter en beter uit te blijven zien. Dat vergroot volgens hem de belangstelling voor dit soort middelen.  

prijs van de zoektocht 

Voor therapeut Luichjes ligt de oplossing niet in het verbieden of moraliseren, maar in het stellen van de juiste vragen. Hij raadt mensen die overwegen om peptiden te gebruiken aan om zichzelf eerst af te vragen wat zij daarmee hopen te bereiken. Wat willen ze ermee veranderen, hoe hopen ze daarmee hun levenskwaliteit te verbeteren? Die vragen zijn volgens hem belangrijk, want vaak proberen mensen met peptiden iets aan hun lichaam te veranderen om iets in hun psyche op te lossen. “Als iemand zegt dat sporten zijn grote passie is en hij toevallig een goed lijf heeft door die passie, dan is dat een gezonde motivatie”, legt Luichjes uit. “Maar als hij probeert iets te compenseren wat niet in zijn lichaam zit, maar in hoe hij over zichzelf denkt, dan zal dat niet werken.”  

Hij verwijst naar het fenomeen body dysmorphia, waarbij iemand vanuit schaamte vertekend naar zijn eigen lichaam kijkt en daar ook last van ervaart. “Het lijf wordt dan de compenserende strategie, maar omdat die persoon door de vertekende perceptie zijn lichaam nooit objectief ziet, komt-ie in vergelijking met anderen nooit als de betere uit de bus. Trainingsresultaten leiden dan ook niet tot een bevredigd gevoel. De psychische nood wordt niet gesust, want de oplossing ligt niet in het veranderen van het lichaam, maar in het aanpakken van die vertekende blik.” 

Eduard heeft zijn eigen afweging gemaakt. “Ik ben best bereid om een klein risico te nemen. Dat is voor iedereen persoonlijk”, zegt hij. Zijn advies aan anderen: doe zelf voldoende onderzoek en neem niet alles voor waarheid aan wat op social media geclaimd wordt. 

Dr. De Ronde is stelliger in zijn waarschuwing. “Het blijft gewoon risicovol. Los van het gebrek aan goede veiligheidsdata komen deze middelen vaak uit illegale circuits, waarbij onduidelijk is of het daadwerkelijk om de beloofde stof gaat, of de dosering klopt en of er sprake is van verontreinigingen.” 

Peptiden worden gepresenteerd als een slimme, veilige weg naar ‘een perfect lichaam’. Maar achter de glimmende marketing en lichaamseigen labels schuilt een wereld van onbekende risico’s en een gebrek aan degelijk onderzoek en regulering. Of deze trend een blijvertje is of een voorbijgaande hype, valt nog te bezien. Wat wel duidelijk is: de zoektocht naar het ‘ideale’ lichaam is van alle tijden, net als de menselijke bereidheid te experimenteren.