Nicolaas Veul reist vóór de verkiezingen door Hongarije
"De wanhoop is enorm"
Journalist Nicolaas Veul opende een hotline voor gewone Hongaren en werd overspoeld. Bijna duizend berichten in een week. Een gesprek over angst, corruptie en de vraag of al die ellende in Hongarije ook ons te wachten staat.
In aanloop naar de verkiezingen op 12 april deed Nicolaas Veul een oproep aan de gewone Hongaar: hoe is het leven onder de controversiële premier Viktor Orbán? Om daar antwoord op te krijgen, opende Nicolaas een speciale hotline. Het raakte bij Hongaren een snaar en de oproep ging viraal. Binnen één week ontving Nicolaas bijna duizend berichten van Hongaren over het harde dagelijkse leven onder Orbán. Bij elkaar vormen de reacties een noodkreet van een volk dat langzaam wegdrijft van de EU. Nicolaas maakte een roadtrip door Hongarije. Hij reisde de verhalen van de Hotline achterna voor zijn serie Hotline Hongarije.
Je opende een hotline voor Hongaren, en je werd overspoeld. Wat verraste je het meest?
“De hoeveelheid reacties. Binnen een week zaten we rond de duizend reacties, het ging echt keihard. En het verdriet was gewoon enorm. De wanhoop ook. Ik had misschien verwacht dat het vooral lhbtiqa+-mensen zouden zijn, want je leest over hoe Orbán het specifiek op hen gemunt heeft. Maar het was veel breder. Linkse mensen, conservatieve mensen, journalisten, ambtenaren, dokters, noem maar op. Conservatieve gezinnen die zeiden: we hebben ons hele leven in Orbán geloofd en hij heeft een rat voor onze ogen gedraaid.”
Welk stukje ellende vat het goed samen?
“De staat van de ziekenhuizen heeft me echt in shock gebracht. De gewone Hongaar twijfelt of hij wel naar het publieke ziekenhuis moet, vanwege de erbarmelijke omstandigheden. Je wordt aan je knie geopereerd en eindigt met een dodelijke bacterie. Het wachten op een kankerbehandeling duurt soms vier jaar. En als een dokter zich uitspreekt, word ie ontslagen of krijg ie een smeercampagne om de oren. Dan ben je ineens een vieze, linkse, homo-lievende propagandist. Het is bijna grappig. Maar het is shocking."
ik was overdonderd door hoe groot de behoefte is om gehoord te worden. binnen een week kreeg ik bijna duizend berichten. het voelde als een noodkreet uit een verscheurd land. mensen fluisteren over angst, censuur en corruptie – van leraren tot artsen en oud-diplomaten. de aankomende verkiezingen zijn beslissend, niet alleen voor hongaren, maar voor iedereen die ziet hoe orbán de democratie naar zijn hand zet.
Hoe werkt de censuur precies?
“Orbán heeft de publieke omroep en de staatskranten, en zijn vrienden hebben de andere media opgekocht. In die kanalen wordt gewoon hard gecensureerd. De onafhankelijke pers bestaat nog, maar moet het zelf maar rooien, zonder staatshulp. En die worden niet per se gecensureerd, maar wel aangevallen. Een journalist van een onafhankelijke, conservatieve krant werd in de staatsmedia afgeschilderd als pedofiel. Of je familielid, dat bij de overheid werkt, wordt ontslagen. Zo gaat het.”
Queer mensen hebben het extra zwaar, maar eigenlijk lijkt iedereen het haasje…
“De hele samenleving zit in een angstgreep. Als je je uitspreekt, gaat je kop eraf, en dat betreft veel meer mensen dan alleen de queer community. Maar die gemeenschap heeft het wel extra moeilijk. De haat is zo opgehitst dat veel queer mensen en progressieven het land verlaten. Er is een enorme braindrain: al meer dan een halve miljoen Hongaren zijn weg.”
Waarom bewonderen Trump en Wilders Orbán zo openlijk?
“Ze willen hetzelfde. Orbán focust zich compleet op die cultuuroorlog: links versus rechts, conservatief versus woke, christelijke gezinnetjes versus migranten en homo's. Het is verdeel en heers. En intussen is hij zo corrupt als hij maar kan: zijn schoonzoon heeft alle hotels opgekocht dankzij staatsleningen en Orbán bouwt een paleis voor zichzelf. Maar daar hoor je Trump en Wilders niet over. Terwijl dit geen links-rechts kwestie is. Het is democratie versus autocratie. Er zijn superveel rechtse, conservatieve Hongaren die hem ook kwijt willen.”
Wat doet het met jou persoonlijk, als openlijke gay man, om te zien hoe vrijheden afbrokkelen?
“Ik heb in de serie ook gesprekken gevoerd met Orbán-aanhangers. Eén man zei letterlijk, met een stalen gezicht, dat als je homo's tolereert, je ook mensen tolereert die met robots of bomen willen trouwen. En in die lijn: mensen worden ook zomaar van pedofilie beschuldigd. Dat is staatsbeleid – de meest kwetsbaren pakken, er een vijandbeeld van maken en mensen daar dan weer bang voor maken. Het woord 'gender-ideologie', dat nu trouwens ook al in officiële beleidsstukken van het Witte Huis staat, komt gewoon uit het playbook van Poetin. Twaalf jaar geleden zag ik dat al in Oekraïne.”
Is Hongarije ons voorland?
"Dat is de vraag. Orbán wil zijn ideologie niet alleen in Hongarije blijven bekrachtigen, maar in heel Europa. En mensen halen daar veel te makkelijk hun schouders over op. We staan als gay community met 3-0 achter. Er is veel werk aan de winkel.”
Hotline Hongarije: Nicolaas in contact met een verscheurd land, woensdag 8 april, VPRO NPO Start en donderdag 9 april, 21.15 uur, VPRO NPO 3.
- Regie: Nicolaas Veul en Stephane Kaas
- Eindredactie: Stan van Engelen
- Camera: Jackó van ’t Hof
- Geluid: Gideon Bijlsma
- Research: Roos van Ees
- Montage: Femke Klein Obbink
- Productie: Marie Schutgens en Britt Bennink
