Een terugblik op ‘Fietsen door de jaren ‘80’, over safe seks party’s in de Amsterdamse gay scene

Rukkende en klaarkomende mannen op primetime-televisie, dat hadden we nog niet eerder gezien op tv. In een item over de hiv- en aidscrisis belichtte het VPRO-programma Fietsen door de jaren ‘80 in 1989 het fenomeen ‘Jack off-party’, waar alles draaide om safe seks. De beelden zijn sinds kort weer terug te vinden, via De Schatkamer, het nieuwe beeldarchief van de Nederlandse Publiek Omroep.

Het is de zomer van 1989. Het tv-landschap bestaat uit drie nationale zenders, met op het tweede net de vermaarde VPRO Zondagavond. Na vier afleveringen van Zomergasten (dat toen net aan zijn tweede seizoen was begonnen), volgde het programma Fietsen in door de jaren ’80.

vijf afleveringen vol culturele en sociale fenomenen 

In vijf afleveringen van een uur blikten vijf verschillende presentatoren terug op verschillende culturele of maatschappelijk-sociale fenomenen die kenmerkend waren voor de jaren tachtig. Schrijver Bart Chabot trapte af, waarna Centerfold-zangeres Rowan Moore, auteur en uitgever Michel Vassallucci, dichter Martijn van Beem en Herr Seele (de helft van het cabaretduo en dat hij vormde met Kamagurka, tevens striptekenaar) volgden.

Het is sowieso de moeite waard om eens door alle vijf de afleveringen te scrollen van Fietsen door de jaren ’80. Een van de herinneringen aan het programma herleidde de auteur van dit stuk terug naar aflevering twee, die werd gepresenteerd door Rowan Moore. Zij nam de kijker mee naar de gay scene van Amsterdam, alwaar het hiv-virus op dat moment nog razendsnel rondraasde.

alternatieven voor darkrooms en sauna's 

In de uitgaanswereld van de Amsterdamse gay scene greep het virus om zich heen. In het item is te zien dat een groep mannen zich hier niet zomaar bij wilde neerleggen. Dus kwamen er alternatieven voor de darkrooms, sauna’s en seksfeesten die in die tijd frequent werden bezocht.

Een van die alternatieven was de zogeheten ‘Jack off-party’. Hier was expliciete seks niet toegestaan, net als zoenen. Wat wel mocht: wederzijdse masturbatie, met z’n tweeën of in groepsverband, of in je eentje als toeschouwer van het geheel. De beelden zijn expliciet, met rukkende en ejaculerende mannen, iets wat in 1989 op primetime-televisie hoe dan ook omstreden moet zijn geweest. Online valt er echter niets te vinden over eventuele ophef.

oppervlakkig en niet intiem 

In een begeleidend interview dat onderdeel is van het item, spreken drie mannen zich uit over deze safe seks party’s. De een benoemt expliciet het veiligheidsaspect, terwijl een ander zich afvraagt wat zo’n aftrekfeestje voor nut heeft: “Er is geen enkele vorm van intimiteit, het is afstandelijk.” Een ander: “Ik vind het vooral oppervlakkig.” En het zag er vooral ook heel ongezellig uit, laat staan opwindend.

Het item over de Jack off-party’s duurt een kleine tien minuten en is te zien in aflevering twee van Fietsen door de jaren ’80. Scroll door naar 48m50s.