Downtown is een ode aan een generatie 

De film Downtown vertelt het verhaal van Bas, Lennart en Ronnie, ogenschijnlijk onafscheidelijk, tot de aidsepidemie hun vriendschap uiteendrijft. Pas 32 jaar later zien de drie elkaar terug. Winq sprak met acteurs Thor Braun, Daniel Cornelissen en Sebastián Mrkvicka over vriendschap en gebroken harten. 

Amsterdam, eind jaren tachtig. Bas (20), Lennart (23) en Ronnie (26) gooien zich met huid en haar in het nachtleven van de stad; een fase in hun leven waarin de wereld nog wijd open lijkt te staan. Dan duiken de eerste berichten op over een nieuwe, dodelijke ziekte, en slaat de sfeer om: aids grijpt om zich heen. Jaren later, middenin de coronapandemie, komen de vrienden elkaar per toeval tegen, en herkennen Bas, Lennart en Ronnie (inmiddels 52, 55 en 58) opeens iets van die oude angst. Voor het eerst in jaren zitten ze weer tegenover elkaar en komt alles wat ze hebben weggestopt, boven tafel. 

de lange weg van auditie tot rol 

Voor de acteurs begon het traject jaren geleden. Voor Daniel was dat in eerste instantie niet de rol die hij uiteindelijk kreeg. “Ik was eerst gevraagd voor een andere rol,” vertelt hij. “Maar toen ik het script las, dacht ik: die rol van Ronnie lijkt me eigenlijk ook wel leuk.” Zijn vriend duwde hem over de streep om dat gewoon aan te geven bij de casting. Tussen die eerste kennismaking met het project en de uiteindelijke rol zat, zo blijkt, best wat tijd.  Maar voor alle drie was één ding duidelijk: een verhaal als dit, gemaakt in Nederland, daar wilden ze deel van uitmaken. Sebastián vertelt dat zijn auditie zelfs al vijf jaar geleden plaatsvond. Toen hij hoorde dat de rol van hem was, was de opluchting groot. “Ik zat op het terras, een vriendin van me rende naar binnen en bestelde meteen een fles bubbels.”  

werken met michiel van erp

Regisseur Michiel van Erp en scenarioschrijver Frank Houtappels putten voor Downtown uit hun eigen jeugd in het Amsterdamse nachtleven. Clubs als Mazzo, RoXY, iT en Downtown zelf, waar zij van dichtbij zagen wat aids aanrichtte binnen hun vriendenkring. Van Erp is geen onbekende op het Nederlands Film Festival: zijn speelfilmdebuut Niemand in de stad opende het festival in 2018 ook al. Daarvoor bouwde hij jarenlang aan een inrukwekkend oeuvre. Van spraakmakende documentaireportretten van onder anderen Prins Claus en Sylvia Kristel, tot dramaseries als Ramses (over de jonge Ramses Shaffy) en I.M., en de speelfilm Een Schitterend Gebrek uit 2024. Die brede achtergrond voelden de acteurs terug op de set. Hij heeft zo'n gedetailleerd oog voor dingen,”  vertelt Daniel. “Dat komt volgens mij echt vanuit de documentaire die hij heeft gemaakt. Daardoor merkte ik: ik mag op hem vertrouwen.”  Die vertrouwensbasis zorgde voor een ontspannen set. “Het was heel rustig,” zegt Thor. “Geen stress, een hele goede sfeer op de set. Dt is ook de kracht van een regisseur: het juiste team om je heen verzamelen.”

andermans crisis

Hoe bereid je je voor op een tijd die je zelf niet bewust hebt meegemaakt? De drie acteurs zijn te jong om de aidsepidemie zelf te hebben beleefd; corona is hun eigen referentiepunt voor een pandemie. “Ik heb films en series gezien die over die tijd zijn gemaakt,” vertelt Thor. “Philadelphia, It’s a Sin… Daardoor kreeg ik wel een beeld. En we hebben elkaar veel documentaires en podcasts doorgestuurd.” Wat vooral bleef hangen bij de acteurs, is hoe traag de wereld destijds reageerde. “We hebben het zelf niet meegemaakt, maar door ons erin te verdiepen hebben we veel geleerd,” legt Sebastián uit. “Hoe pijnlijk het is geweest, en hoe stigmatiserend. De overheid kwam veel te laat in actie, en buiten de gayscene werd het amper als probleem gezien.” 

Ook de clubcultuur van toen intrigeerde de acteurs. “Ik ben nog nooit op deze manier uit geweest als we in de film feesten,” vertelt Thor. “Ik vond het mooi om een beeld te krijgen van wat die rush moet zijn geweest. Een club als Downtown, waar iedereen welkom is en een enorme vrijheid heerst.” Wat des te harder aankwam, was hoe onzichtbaar het verlies destijds kon zijn. “Nog steeds weten heel weinig mensen het verschil tussen hiv en aids,” zegt Sebastián. “Ik vond het pijnlijk om te zien hoe de club in de film steeds leger wordt. Mensen verdwenen letterlijk uit je leven. Er was geen mobiele telefonie, geen app. Niets om elkaar mee te bereiken.” 

spiegeleffect 

Downtown schakelt voortdurend tussen tijden: de onbezonnen jaren tachtig, de angstige jaren negentig waarin de aidsepidemie steeds meer slachtoffers eist, en dep coronapandemie, waarin de drie vrienden elkaar na al die jaren weer treffen tijdens een etentje. Voor die latere scènes worden de jonge acteurs ingeruild voor drie oudere acteurs. Eén rol, ingevuld door twee acteurs. “We hebben allemaal contact gehad met onze oudere zelf,” vertelt Daniel, wiens personage op latere leeftijd door Yorick van Wageningen wordt gespeeld. Hans Kesting speelt de oudere Lennart, Roeland Fernhout de oudere Bas. “De oudere acteurs hebben naar onze scènes gekeken om te zien hoe hun jongere ik beweegt en zich gedraagt,” vertelt Daniel. “Er zitten vele jaren tussen waarin veel is gebeurd. Dat zie en voel je aan alles.” 

“Mijn personage is echt getekend door het leven,” vertelt Sebastián. “Dat merk je al een beetje in de versie die ik speel, maar het wordt heel duidelijk tijdens het etentje waarin Hans mijn latere versie van Lennart speelt. Hij loopt krom, is behoorlijk verbitterd…” Daniel vult aan: “Er is veel gebeurd in de decennia ertussen. Veel pijn en verdriet, waarvan een groot deel is begonnen tijdens de aidscrisis.” 

vriendschap als chosen family 

Waar de film over deze vreselijke tijd gaat, gaat hij minstens zoveel over vriendschap. “Vriendschap is voor de gay community, zeker in die tijd, extreem belangrijk geweest,” zegt Thor. “Het is een soort chosen family.” De drie acteurs herkennen dat ook in hun eigen omgeving. “Voor veel mensen binnen de community is de band met hun biologische familie soms vertroebeld, juist omdat ze openlijk queer zijn,” vertelt Sebastián. “Ik ben blij dat het thema vriendschap en chosen family zo duidelijk naar voren komt in de film. Dat was toen al zo, en niet anders dan nu.” 

niet vergeten worden 

Wat hopen ze dat de bezoeker meeneemt uit de film? Het antwoord ligt deels al in een zin van een van de personages. “‘Zorg dat we niet worden vergeten’, zegt een van de karakters op zijn sterfbed,” vertelt Thor. Daar zijn de drie het over eens. “Ik hoop dat de generatie die deze crisis heeft meegemaakt wat van die onbezonnen tijd herkent. De periode die daarop volgt, kan pijnlijk confronterend zijn, maar ik hoop dat we het op een mooie manier hebben vertaald naar de film,” zegt Daniel. Minstens zo belangrijk vinden ze het dat de film ook de jongere generatie bereikt. “Ik zie het als kennis van geschiedenis die aan een nieuwe generatie wordt overgedragen. Het is een belangrijke periode uit de queergeschiedenis die niet vergeten mag worden,” besluit Sebastián.  

Downtown is op 25 september de openingsfilm van het Nederlands Film Festival en vanaf 1 oktober in de bioscoop te zien.