Consent: zo geef je grenzen aan zonder de sfeer te verpesten

Consent, oftewel wederzijdse instemming, is sinds de nieuwe Wet seksuele misdrijven juridisch duidelijker. Maar tijdens seks, het uitgaan of een date blijft het soms zoeken. Hoe bespreek je wensen en grenzen van je partner zonder dat seks een functioneringsgesprek wordt? Daan, Matthieu en deskundige Fetzen de Groot vertellen hoe zij daarmee omgaan.

Voor Daan, 22 jaar en barman een Amsterdamse gaybar, speelt consent ook achter de bar. Flirten hoort bij de sfeer, zegt hij. Maar sommige gasten menen recht te hebben op contact. “Ik ben heel vriendelijk tegen gasten,” zegt hij. “Maar soms lijkt het alsof ze snel het recht voelen om pikante opmerkingen te maken of me zelfs vast te pakken. Terwijl ik denk: ik ken jou niet, wij zijn geen vrienden. Ik ken je alleen als ‘drie rode wijn’, weet je wel?” 

grenzen aangeven tijdens het uitgaan

 Dat ongemak wordt in het queer uitgaansleven nog weleens weggelachen als grap of compliment. Daan snapt dat de intentie meestal niet slecht is, maar daar heb je weinig aan als iemand je ineens vastpakt terwijl je gewoon je werk probeert te doen. “Soms zeg ik: ik kan ook gewoon je bestelling opnemen zonder dat je me aanraakt, hoor.” Niks zeggen heeft ook gevolgen. In één situatie bleef het gedrag van een vaste klant terugkomen. Pas toen Daan het bij zijn collega’s en leidinggevende ter sprake bracht, kwam er verandering in. 

Volgens Daan zit er verschil tussen generaties. Jongeren maken minder snel seksueel geladen opmerkingen, zegt hij. Tegelijk ziet hij oudere gasten die hun best doen. Eén vaste gast komt soms later terug om excuses te maken voor een pikante opmerking na een paar wijntjes. “Ik vind juist dat lef mooi,” zegt Daan. Zelf vindt hij consent vragen allesbehalve onsexy. “Onze generatie heeft consent oprecht sexy gemaakt. De eerste keer dat iemand tijdens het dansen vroeg of hij me mocht zoenen vond ik dat opwindend. Dat had ik nooit verwacht.” 

consent vragen hoeft de sfeer niet te verpesten

Matthieu, 47, heeft gaandeweg moeten leren explicieter om consent te vragen. Hij herkent de reflex dat consent vragen zogenaamd de sfeer zou verpesten. “Het is toch totaal niet sexy als iemand de hele tijd zegt: vind je dit oké? En dit?” zegt hij. “Maar vooral bij het eerste fysieke contact vind ik het belangrijk om zeker te weten dat de ander er zin in heeft, bijvoorbeeld door te zeggen: ‘Hé, zullen we zoenen?’” Daarna kijkt hij naar signalen: doet iemand actief mee, neemt diegene zelf ook initiatief? Toen iemand eens halverwege liet weten dat hij er toch geen zin meer in had, stopte Matthieu meteen. “Ik zei dat ik het goed vond dat hij het aangaf. Even goede vrienden.” 

Die zin is misschien wel de kern: iemand mag van gedachten veranderen zonder dat het meteen een drama wordt. Consent kan op elk moment weer ingetrokken worden. Matthieu merkt ook dat hij iets voorzichtiger is geworden in platonische situaties. Een hand op iemands schouder kan voor hem ‘geen big deal’ zijn, maar voor een ander wel. 

waarom grenzen aangeven soms moeilijk is

Fetzen de Groot, coördinator van Centrum Seksueel Geweld Groningen-Drenthe, ziet dat kennis over consent groeit, maar dat de praktijk trager verandert. “Men weet er wel wat meer van, maar in houding en gedrag zie ik weinig verschil,” zegt hij. De karikatuur dat je tegenwoordig ‘in drievoud een formulier met toestemming’ moet laten ondertekenen, noemt hij onzin. “Consent is geen administratie. Het is oog hebben voor de ander.” 

Tegelijk is grenzen aangeven niet voor iedereen makkelijk. Zeker binnen de queergemeenschap kan seksuele ontwikkeling anders verlopen. Sommigen ontdekken later wie ze zijn of wat ze willen. Anderen zijn kwetsbaarder door afwijzing of de behoefte om begeerd te worden. Fetzen ziet dat bepaalde groepen queer mensen goed zijn in verlangens uitspreken, maar minder goed in twijfel of ongemak benoemen. Daar mag dus aan gewerkt worden.  

Alcohol en drugs maken dat gesprek nog belangrijker. Seks met iemand die zwaar onder invloed is, noemt Matthieu een no-go. Daan checkt de volgende ochtend of de ander de avond ook fijn heeft gevonden als Daan zelf dronken was. Fetzen raadt aan om vooraf afspraken te maken, zeker als middelen een rol spelen. “Spreek ook af dat ‘nee’ zeggen altijd oké is.” 

seks hoeft niet perfect te zijn

Zijn belangrijkste tip is verrassend mild: begin veilig. “Ontdek wat je leuk vindt met mensen bij wie je je op je gemak voelt. En wees niet bang om te klungelen. Seks hoeft niet perfect te zijn. Ik vind het weleens jammer om te merken dat vooral jongeren het idee hebben dat het allemaal net zo geil en perfect moet zijn als in films.” Consent gaat niet over minder durven, maar over genoeg aandacht hebben om samen iets te beleven waar je je allebei goed bij voelt. 

Soa Aids Nederland organiseert een aantal ‘talks’ over consent. Hoe navigeer je de (nieuwe) wet in het echte leven? Hoe ga je om met consent als jij of je partner nog weinig seksuele ervaring hebben? Of als iemand onder invloed is? Op 24 september vindt er een talk plaats in Hubert, Nijmegen en op 22 september in Ferry, Rotterdam. Kijk voor meer info op mantotman.nl.