Spanje bovenaan de lijst met 49 Europese landen van de Rainbow Map, Nederland staat op nummer 13

In de jaarlijkse ranglijst van 49 Europese landen beoordeelt ILGA-Europe deze landen op het gebied van lhbtiq+-wetgeving en mensenrechten op de zogeheten Rainbow Map. Tot vorig jaar stond Malta tien jaar lang bovenaan, nu is dat Spanje. Nederland haalt wederom de top 10 niet en blijft hangen op een dertiende plaats. Rusland is opnieuw onderaan geëindigd.

Op 12 mei 2026 publiceerde ILGA-Europe de 18e jaarlijkse Rainbow Map. In deze ranglijst worden 49 Europese landen beoordeeld op hun wetten en beleid rond de rechten van lhbtiq-personen. Opvallend dit jaar is dat Malta, dat tien jaar lang bovenaan stond, zijn eerste plaats heeft verloren aan Spanje.

belangrijke stappen

Dat Spanje nu op nummer één staat, komt door verschillende belangrijke stappen die het land heeft gezet. Zo is de gezondheidszorg voor trans personen hervormd, waardoor trans identiteiten niet langer als een ziekte of stoornis worden behandeld. Daarnaast zijn er nieuwe wettelijke beschermingen ingevoerd, kwamen er nationale strategieën voor lhbtiq+- en trans rechten, werd een onafhankelijke instantie opgericht voor gelijke behandeling en non-discriminatie, en heeft de Spaanse regering zich actief verzet tegen extreemrechtse pogingen om bestaande bescherming voor transpersonen terug te draaien.

De lijst van vorig jaar:

Malta aan kop op ranglijst lhbtiqa+-rechten in Europa, Nederland bungelt op 13e plaats

Volgens ILGA-Europe laat Spanje hiermee zien hoe democratisch leiderschap eruit kan zien in een tijd waarin lhbtiq+-rechten steeds vaker onderwerp zijn van politieke strijd. In heel Europa staan democratische waarden onder druk, zowel vanuit autoritaire bewegingen in Europa zelf als daarbuiten. Juist daarom wordt de vooruitgang in Spanje gezien als een belangrijk voorbeeld van een overheid die bewust kiest voor gelijkheid en mensenrechten.

gewelddadige incidenten gestegen

Tegelijkertijd benadrukt ILGA-Europe dat een hoge positie op de Rainbow Map vooral iets zegt over wetten en beleid, en niet automatisch over het dagelijks leven van lhbtiq+-personen. Ook in Spanje bestaat nog steeds een groot verschil tussen wettelijke vooruitgang en de werkelijkheid op straat. 

Volgens een rapport van de Spaanse LGBTI+ Federatie is het aantal gewelddadige incidenten tegen lhbtiq+-personen sinds 2024 met 15 procent gestegen. Daarbij speelt haatzaaiende taal een belangrijke rol, omdat die geweld tegen kwetsbare groepen aanwakkert.

politieke moed

Katrin Hugendubel, adjunct-directeur van ILGA-Europe, zegt hierover dat de eerste plaats van Spanje laat zien wat mogelijk is wanneer een regering bewust kiest om gelijkheid te bevorderen in plaats van rechten af te bouwen. 

Volgens haar zijn er ook andere politici die dezelfde houding tonen, zoals Zohran Mamdani in New York, die volgens haar weigert mee te gaan in autoritaire druk en juist kiest om achter zijn gemeenschappen te blijven staan. Ze benadrukt wel dat er ook in Spanje nog veel werk te doen is, maar noemt het tegelijkertijd een belangrijk voorbeeld van politieke moed.

vooruitgang voor trans personen

De Rainbow Map van dit jaar laat ook zien dat er op sommige plekken vooruitgang wordt geboekt voor trans personen, ondanks de toenemende anti-transretoriek in Europa. In verschillende landen hebben rechtbanken uitspraken gedaan die de rechten van trans personen versterken, ook al zijn wetten nog niet overal aangepast.

Albanië, dat twee plaatsen steeg naar nummer 24, voerde bijvoorbeeld nieuwe wetgeving in die discriminatie op basis van genderidentiteit, genderexpressie en seksuele geaardheid erkent als genderdiscriminatie. 

wettelijke gendererkenning

In Tsjechië en Letland is het nu mogelijk om de wettelijke geslachtsregistratie te wijzigen zonder verplichte sterilisatie. Oostenrijk heeft alternatieve geslachtsregistraties ingevoerd voor non-binaire personen. Ook Kroatië en Polen verbeterden hun administratieve procedures voor wettelijke gendererkenning.

Zweden was het enige land dat nieuwe wetgeving invoerde rond wettelijke gendererkenning. Hoewel die hervorming positief wordt ontvangen, vindt ILGA-Europe dat de wet nog steeds tekortschiet omdat trans identiteiten nog altijd medisch worden beoordeeld in plaats van volledig uit te gaan van zelfbeschikking.

belangrijke uitspraken

Naast nationale wetgeving zijn er ook belangrijke ontwikkelingen geweest binnen Europese instellingen en rechtbanken. Het Hof van Justitie van de Europese Unie deed het afgelopen jaar meerdere belangrijke uitspraken over trans rechten en de erkenning van huwelijken tussen mensen van hetzelfde geslacht binnen EU-lidstaten. 

Vorige maand oordeelde het Hof nog dat de Hongaarse wet uit 2021 tegen zogenaamde “lgbti-propaganda” in strijd is met de fundamentele waarden van de Europese Unie en met verschillende Europese richtlijnen en grondrechten.

intersekse personen

Ook op internationaal niveau waren er belangrijke stappen. In oktober 2025 namen alle 46 lidstaten van de Raad van Europa gezamenlijk het eerste uitgebreide internationale juridische instrument aan dat speciaal gericht is op de mensenrechten van intersekse personen.

zorgwekkende ontwikkelingen

Toch ziet ILGA-Europe ook veel zorgwekkende ontwikkelingen in Europa. In Albanië dreigt een referendum de nieuwe gendergelijkheidswet weer terug te draaien, omdat tegenstanders vinden dat die traditionele gezinswaarden zou aantasten. Belarus heeft inmiddels een anti-lgbt-propagandawet ingevoerd naar Russisch voorbeeld, inclusief strafrechtelijke sancties. 

Duitsland verklaarde zijn nationale lgbt-actieplan afgerond, ondanks dat volgens critici nog veel doelen niet zijn gehaald. In Italië bevat een nieuwe veiligheidswet bepalingen die de vrijheid van vergadering kunnen beperken, waaronder Pride-marsen. Portugal heeft daarnaast wetsvoorstellen ingediend die de bescherming van trans- en intersekse personen sterk zouden kunnen verminderen.

reactie van coc nederland

In de ranglijst staat Nederland net als vorig jaar op de dertiende plaats. "Nederland liep voorop in de wereld toen we 25 jaar geleden het huwelijk openstelden voor paren van gelijk geslacht", reageert COC-voorzitter Myrtille Danse. "Nu bungelen we op de 13e plaats. Het is hoog tijd voor een inhaalslag, zodat iedereen in Nederland veilig en zichtbaar zichzelf kan zijn. Spanje, dat dit jaar voor het eerst de lijst aanvoert, laat zien dat het kan." 

Nederland scoort relatief slecht op de Index, onder meer omdat het kabinet geen stevige maatregelen neemt tegen discriminerend geweld, de ‘transgenderwet’ nog altijd niet is verbeterd en er geen wetten zijn om de mensenrechten van intersekse kinderen goed te beschermen.

interactieve rainbow map

ILGA-Europe heeft een interactieve website waar de Rainbow Map zowel per land als per onderzochte categorie is te bekijken. Klik hier om de Rainbow Map te bekijken.