La Petite Dernière: coming-of-agedrama over geloof en identiteit

Fatima bidt vijf keer per dag én valt op vrouwen. Ze weigert alleen één van de twee op te geven. La Petite Dernière is een zeldzame coming-of-age-film die geloof niet tegenover verlangen zet maar laat zien hoe ongemakkelijk mooi ze naast elkaar kunnen bestaan. 

Er zijn films die een gebeurtenis met een spectaculaire scène laten zien, en er zijn films die het echte leven willen tonen: aarzelend, soms onderdrukt, vanuit de marges van een gewoon leven. La Petite Dernière, het derde regiewerk van de Frans-Algerijnse actrice en regisseur Hafsia Herzi, behoort onmiskenbaar tot die tweede categorie. Op basis van de autobiografische roman van Fatima Daas volgt de film de zeventienjarige Fatima (een sterk acteerdebuut van Nadia Melliti) in haar laatste schooljaar in de Parijse banlieue en tijdens haar eerste jaren filosofie aan de Sorbonne universiteit. En we worden meegenomen met de ingrijpende ontdekking dat ze op vrouwen valt.

drie levens onder één huid

Wat La Petite Dernière vooral zo indringend maakt, is hoe nauwkeurig Herzi Fatima’s verschillende, soms tegengestelde werelden in beeld brengt. Thuis is ze de petite dernière, de jongste van drie zussen in een hechte Algerijnse familie waar de islam dvanzelfsprekend is en het gebed het ritme van de dag bepaalt. Op straat en op school is ze een van de jongens, een cap stoer op haar hoofd, voetballend en meebullebakkend met haar ‘bro’s’. En in Parijs, tussen de collegebanken en op de eerste feestjes, ontstaat een derde Fatima: een die begint te voelen wat ze eerder alleen kon wegduwen: een liefde voor andere vrouwen. Herzi monteert die drie levens niet als een lineair coming-outverhaal maar switcht voortdurend tussen de verschillende belevingswerelden. En juist dat maakt invoelbaar hoe vermoeiend het is om jezelf steeds opnieuw te moeten aanpassen aan degene tegenover je.

Dat de film gedraaid is met de camera op de schouder en met dialogen die soms haperend worden uitgesproken, komt het verhaal alleen maar ten goede. Ook metaforen worden haast terloops gebruikt. Zo is het geloof geen decor of dogma, maar een soort onregelmatige ademhaling, net als de astma waar Fatima al vanaf haar jeugd mee moet dealen.

geloof versus verlangen

Waar veel films over queer moslimjongeren de twee identiteiten van geloof en verlangen framen als een onoplosbaar conflict, weigert Herzi dat resoluut. Fatima blijft geloven en bidden, ook als ze haar eerste relatie met een vrouw heeft. Haar geloof verdwijnt niet zodra haar verlangen de kop opsteekt. Herzi zei het zelf al in interviews rond de première: het gaat haar minder om de religie zelf, maar vooral om de vooroordelen eromheen en over wat een gelovige moslima wel en niet zou mogen voelen. Dat is een verfrissend uitgangspunt in een genre dat queer en gelovig zijn maar al te vaak als elkaars tegenpolen opvoert, en het bespaart de kijker een simpel comingout verhaal waarin religie een onderdrukkend juk is dat zo snel mogelijk moet worden afgeschud.

universele worsteling

Nadia Melliti, werd zonder enige acteerervaring ontdekt via een open casting. Maar ze draagt de film op zo’n schijnbaar moeiteloze manier alsof ze al jarenlang voor de camera heeft gestaan. Haar vertolking van Fatima is stoer en kwetsbaar tegelijk, met een krachtige lichaamstaal waar woorden tekortschieten. Terecht kreeg ze er in Cannes de prijs voor beste actrice voor, gevolgd door de César (de Franse Oscar) voor meest veelbelovende actrice.

Het verhaal dat La Petite Dernière vertelt, is niet alleen persoonlijk en uniek, maar laat een universele worsteling zien: hoe vertel ik het thuis, hoe blijf ik mezelf in meerdere werelden tegelijk, en wat betekent het om het eerste in je familie te zijn die een ander pas inslaat. Het verhaal had zich evengoed in Amsterdam Nieuw-West of in de Bijlmer kunnen afspelen: plekken waar tweede- en derdegeneratie Nederlanders met een moslimachtergrond moeten balanceren tussen familie, geloof en een queer identiteit die zich niet laat wegdrukken. De film won in Cannes niet toevallig zowel een acteerprijs als de Queer Palm, met een urgentie en queer relevantie die nog lang nawerkt.

een film zonder vuurwerk

Het enige echte minpunt is dat La Petite Dernière  zo consequent voor een ingetogen aanpak kiest, dat de film soms wat vlak blijft. Wat meer drama of lef had het nog sterker gemaakt. Wie op zoek is naar een bevrijdend slotakkoord, komt bedrogen uit. Maar wie bereid is mee te leven met een jonge vrouw die stap voor stap zichzelf ontwikkelt, vindt in La Petite Dernière een van de meest oprechte queer coming-of-age-films van de laatste tijd.

La Petite Dernière draait nu in de Nederlandse bioscoop.