Jimpa: familiedrama over verschuivende queer vrijheid

Hoe vertel je je kind over een vrijheid die je zelf nog moest uitvinden? Jimpa, de semi autobiografische film van regisseur Sophie Hyde, stelt die vraag aan drie generaties van één queer familie en laat zien dat zelfs binnen de lhbtqia+ gemeenschap niemand elkaar automatisch begrijpt.

Hannah (Olivia Colman) reist met haar man Harry en hun zestienjarige, non-binaire kind Frances vanuit Australië naar Amsterdam, waar haar vader Jim al decennia woont. Frances noemt hem liefdevol Jimpa, en het wordt al snel duidelijk waarom: deze flamboyante, gepokt en gemazelde gay activist en academicus is voor zijn kleinkind een waar icoon.

Maar wat als familiebezoek begint, verandert al snel in iets ingewikkelds wanneer Frances aankondigt in Amsterdam te willen studeren, bij Jimpa en omgeven door de queer wereld waar ze al zo lang naar hunkert. Voor Hannah, die al decennia worstelt met het feit dat haar vader ooit zijn gezin in de Australische outback achterliet om zijn eigen leven in het vrije Amsterdam op te bouwen, is dat een schok die oude wonden openrijt.

bevochten versus nieuwe vrijheid

Jim is een man die zijn identiteit en seksuele vrijheid in de jaren zeventig krachtig moest bevechten. Hij kwam uit de kast nadat hij al getrouwd was en twee dochters had, en vertrok uiteindelijk naar Amsterdam, toen het walhalla voor gay mannen. Daar vond hij niet alleen de door hem zo felbegeerde vrijheid, maar werd hij ook geconfronteerd met de aidscrisis die talloze van zijn nieuwe vrienden uit het leven wegtrok.

Die geschiedenis maakt van hem iemand die, hoe geliefd ook, niet zomaar meegroeit met de inclusieve taal en inzichten van nu. Hij noemt Frances liefkozend zijn 'grandthing', een knipoog naar haar non-binaire identiteit die net zo goed ongemakkelijk als warm aanvoelt, maakt grappen over haar pronouns, en stelt nadrukkelijk de vraag of biseksualiteit eigenlijk wel bestaat.

Het is precies dit soort wrijving waarin Jimpa het meest overtuigt: niet als een verhaal over een niet begrijpende oudere generatie tegenover een verlichte jongere, maar over hoe bevochten vrijheid soms star kan worden, en hoe nieuwe vrijheid daar dwars doorheen breekt.

een amsterdam van twee generaties

Hyde filmt Amsterdam bijna als een sprookje: zonovergoten grachten, fietsen die overal voorbijflitsen, knusse cafés en een statig grachtenpand vol verhalen. Zelfs een regenachtig boottochtje krijgt iets romantisch. Voor Frances is de stad een openbaring, een plek waar ze voor het eerst moeiteloos zichzelf lijkt te kunnen zijn tussen mensen aan wie ze niet hoeft uit te leggen wie of wat ze is of wat ze bedoelt.

Maar het Amsterdam dat Jim ooit opzocht, was een ander Amsterdam: een vluchtplek voor een man die elders geen ruimte kreeg, gevormd in het brandpunt van de aidsepidemie, continu strijdend om simpelweg te mogen bestaan. Die twee versies van de stad botsen voortdurend in de film, en juist daar zit de spanning die Jims dochter Hannah als buitenstaander voelt.

Haar vaders vrijheid kwam met een prijs die zij als kind moest betalen. Haar kind ervaart diezelfde stad nu als een cadeau zonder voorbehoud. Amsterdam is in Jimpa dan ook geen decor, maar een spiegel waarin elke generatie een ander beeld van zichzelf ziet.

generationeel trauma

Het hart van de film blijft de moeizame relatie tussen Hannah en haar vader Jim. Colman, die zoals altijd kwetsbaarheid schijnbaar moeiteloos combineert met terughoudend acteren, speelt een vrouw die haar vader nooit echt heeft kunnen vergeven voor zijn vertrek, maar die evenmin de woorden vindt om dat uit te spreken.

Lithgow geeft Jim charme en eigenzinnigheid, maar ook een egoïstische kant die zijn dochter telkens weer teleurstelt. Wat de film goed laat zien, is hoe generationeel trauma zich niet alleen via grote breukmomenten verspreidt, maar vooral ook via stiltes, half uitgesproken verwijten en een diepgewortelde angst dat de geschiedenis zich herhaalt in hun eigen leven.

Wanneer Hannah ziet hoe gemakkelijk Frances bij Jimpa opbloeit, is dat geen pure vreugde, maar ook een wrang soort jaloezie: haar kind krijgt nu de aandacht en acceptatie waarnaar zij zelf ooit smachtte.

het verwoorden van verlangens en angsten

Jimpa wil veel vertellen, en dat is ook waar de film soms wankelt. De dialogen voelen op veel momenten meer als een college over queer zijn dan een natuurlijk gesprek tussen mensen die elkaar al hun hele leven kennen. En Frances blijft, ondanks haar passie voor de stad en haar inwoners, een wat schetsmatig personage.

Toch is dat misschien ook precies waar de film, ondanks zichzelf, iets eerlijks raakt: niemand in deze familie is in staat om de taal perfect te gebruiken om de eigen verlangens en angsten te verwoorden. Ook in de queer gemeenschap is het conflict tussen oude en nieuwe vrijheid evenmin opgelost.

Jimpa is geen perfecte film, maar wel een warme en eerlijke poging om te laten zien dat een gekozen en een biologische familie elkaar niet uitsluiten, zelfs niet wanneer de generaties er al botsend dwars doorheen lopen.

Jimpa draait vanaf 25 juni in de Nederlandse bioscopen.