Yuki Kihara over Gauguin, drag en de macht van de genderneutrale wc
“Gender is een mythe die we zelf hebben verzonnen”
De Japans-Samoaanse kunstenaar Yuki Kihara brak door met Paradise Camp: de fotoserie waarmee ze in 2022 Nieuw-Zeeland op de biënnale van Venetië vertegenwoordigde. Nu is die tentoonstelling uitgegroeid tot Darwin in Paradise Camp en heeft Kihara er een nieuwe laag aan toegevoegd: Charles Darwin, in drag.
Hoe begon dit allemaal? “In 2008 liep ik door het MoMA in New York, voor mijn eigen solotentoonstelling. En voor het eerst zag ik daar echte schilderijen van Paul Gauguin. Niet op een sleutelhanger of op een T-shirt, maar in het echt. En ik schrok. De gezichten, de lichamen, de composities: ze leken sprekend op Samoaanse koloniale foto’s uit het begin van de twintigste eeuw.” Kihara begon ze te vergelijken: schilderij voor schilderij, foto voor foto. En ze vond iets wat geen kunsthistoricus vóór haar had gezien: directe visuele verwijzingen van Gauguins werk naar fotografie van Samoaanse personen. Zijn silhouetten bleken geen verzinsels, maar afgeleid van kiekjes van de Nieuw-Zeelandse fotograaf Thomas Andrew, verkocht als souvenirs in Auckland, waar Gauguin op doorreis was. “Hij koos er niet voor om ze respectvol te verbeelden, maar hij kopieerde ze gewoon – voor hem waren wij allemaal één volk.”
Kihara selecteerde dertien van Gauguins werken uit zijn Polynesische periode en verving zijn modellen door leden van fa’afafine-gemeenschap: trans vrouwen en non-binaire personen uit Samoa. “Zijn schilderijen zijn een toe-eigening van ander toe-eigeningsmateriaal: de foto’s. Ik wilde dat rechtzetten, die werkelijkheid terugclaimen.” Haar foto’s zijn fictief, zegt ze, maar niet onwaar. “Ik gebruik fictie om een lelijke waarheid aan het licht te brengen.”
En Darwin? Die belandde in de tentoonstelling via queer wetenschapper Ross Brooks. Deze man ontdekte dat Darwin in zijn onderzoeken bewust queer verschijnselen in het dierenrijk had weggelaten. Kihara: “Hij wist hiervan, maar zweeg uit angst voor de reactie van de Victoriaanse academische wereld.” Haar antwoord werd een komische video met de naam Darwin Drag waarin de fabulous Miss Buckwheat bij Charles Darwin op bezoek komt. Darwin is zwaarmoedig omdat hij het grote geheim over de queer animal queendom met zich meesleept, waarna Miss Buckwheat hem meeneemt naar de bodem van de oceaan. In drag. Kihara: “Drag maakt hiërarchieën plat – complexe ideeën die normaal gesproken buiten bereik zijn van gewone mensen, van mij incluis, worden ineens toegankelijk. Dat is de kracht van drag. En ook van queer mensen in het algemeen: de scherpte, de humor, het vermogen om de bullshit te doorzien. Want als onderdrukt volk moeten we het spel kennen om het te kunnen spelen.”
Je stelt ook een voorwaarde voor de tournee van deze tentoonstelling. “Darwin in Paradise Camp mag alleen touren bij instellingen met genderneutrale toiletten. Dat klinkt simpel. Maar voor veel musea blijkt dat een onmogelijke eis. Maar het Wereldmuseum in Leiden heeft ze.” Dit museum is de zesde halte van de tournee. Er zijn veel meer aanvragen binnengekomen, maar Kihara houdt voet bij stuk: eerst je toiletten fixen. Dan pauzeert ze even. “Gender is een mythe. Een door mensen verzonnen verhaal, gevormd door Angelsaksisch en het joods-christelijk denken: Adam en Eva en verder niks. Maar tussen zwart en wit zitten heel veel tinten grijs. Dat is wat wij zijn.”
Kijk voor meer info op leiden.wereldmuseum.nl.
