Welke rol de kleur wit in onze geschiedenis speelde

Vanaf 9 oktober onderzoekt Paleis Het Loo in de tentoonstelling Wit, meer dan een kleur hoe die kleur zich door de Nederlandse cultuur en geschiedenis heeft gevlochten, van kerkmuur tot canvas.

Wie door een Nederlandse dorpskerk loopt, ziet vaak witgekalkte muren. Na de Reformatie werden middeleeuwse kerkschilderingen soms overschilderd: geen heiligenbeelden meer, geen kleur, geen afleiding. Wit als kleur van soberheid en zuiverheid, van een geloof dat zich afzette tegen katholieke pracht. Die esthetiek zette zich voort in het Nederlandse interieur: witte muren, witte plafonds, licht dat vrij naar binnen valt. Vermeer schilderde het al, die typisch Hollandse witte kalkmuur op de achtergrond, waartegen iemand een brief leest of melk schenkt.

porselein, voc en een koloniale nasmaak

In de 17e eeuw werd wit ook synoniem voor rijkdom. Chinees porselein, wit en breekbaar, gold als statussymbool voor de gegoede burgerij. De Verenigde Oost-Indische Compagnie voer de wereld rond om het binnen te halen. Lokaal ontwikkelde Delft het beroemde Delfts aardewerk als betaalbaar alternatief. Achter dat witte servies schuilt een geschiedenis van handel, uitbuiting en kolonialisme, iets waar musea inmiddels steeds explicieter naar kijken.

minimalisme als voortzetting

Toen Lodewijk Napoleon in 1806 koning van Holland werd, kreeg hij ook Paleis Het Loo tot zijn beschikking. Hij liet het voormalige Oranje-paleis ingrijpend moderniseren. Het opvallendst was de buitenkant: de karakteristieke bakstenen gevels werden volledig witgrijs gepleisterd. Daarmee veranderde het 17e-eeuwse paleis ineens in een veel strakker, Frans aandoend koninklijk verblijf, passend bij de empirestijl van zijn tijd. Het werd zelfs bekend als ‘Het Witte Loo’. Opmerkelijk genoeg lieten de Oranjes die witte laag na hun terugkeer in 1813 gewoon zitten. Pas bij de grote restauratie in de 20e eeuw kwam de oorspronkelijke baksteen weer tevoorschijn. Diezelfde lijn is ook terug te zien in andere architectuur: de witte villa’s van Rietveld, de kale gevels van het functionalisme. Wit als synoniem voor vooruitgang; voor het opnieuw beginnen.

wit als norm

En dan is er nog de laag die minder zichtbaar is, maar minstens zo aanwezig: wit als de vanzelfsprekende norm. In kunstgeschiedenis, mode en schoonheidsidealen is wit lang de onbenoemde standaard geweest, de kleur die zichzelf niet als kleur ziet – wit bestaat eigenlijk uit alle kleuren samen. Die blinde vlek wordt nu, ook in musea, actief bevraagd. Paleis Het Loo zet met deze tentoonstelling ‘wit’ centraal, en laat objecten spreken die eeuwenlang zwegen over wat ze eigenlijk uitstraalden. 

Wit, meer dan een kleur, Paleis Het Loo vanaf 9 oktober. paleishetloo.nl