Recensie Coward: queer oorlogsdrama over de moed om jezelf te zijn

Oorlog vraagt om helden, maar wat gebeurt er met mannen die niet aan het ideaal van de heldhaftige soldaat voldoen? In de film Coward onderzoekt de Belgische regisseur Lukas Dhont de spanning tussen mannelijkheid, kwetsbaarheid en verlangen. Tegen de achtergrond van de Eerste Wereldoorlog schetst hij een onverwacht en ontroerend liefdesverhaal over twee jonge soldaten die samen een vrijheid ontdekken die hun omgeving hun nauwelijks toestaat.

Met Coward bevestigt Dhont zijn status als een van de meest toonaangevende regisseurs van dit moment. Eerder won hij met Girl (2018) de Caméra d’Or en kreeg hij met Close (2022) een Oscarnominatie. Zijn derde film is de grootste stap in zijn carrière. Coward ging in mei in competitie op het filmfestival van Cannes, oogstte daar een ovatie van dertien minuten en kwam thuis met de Prix du Cinéma Positif, een prijs voor films die het publiek bewustmaken en hoop, veerkracht en menselijke vriendelijkheid uitstralen, in plaats van puur cynisme of kil geweld te laten zien. Ook is Coward de Oscarinzending namens België.

liefde achter de linies

Het is 1917 wanneer de jonge Belgische soldaat Pierre zich aan het front meldt. Hij wil zich bewijzen tussen de andere mannen, maar de harde militaire wereld laat weinig ruimte voor angst of sensitiviteit. Achter de linies ontmoet hij Francis, een charismatische kleermakerszoon die met een groep afgekeurde soldaten theatervoorstellingen aan het front organiseert. De revues bieden de jonge mannen een tijdelijke ontsnapping aan de verschrikkingen van de oorlog. Op het podium worden rollen gespeeld, kostuums aangetrokken en voor even grenzen verlegd.

Pierre raakt gefascineerd door Francis en achter de schermen groeit hun contact uit tot een geheime intieme verhouding. Waar aan het front mannen worden afgerekend op hun moed, discipline en fysieke kracht, ontstaan tussen de twee jongens juist tederheid en onzekerheid. De aantrekkingskracht zit in kleine gebaren, terloopse blikken en zwijgende momenten, vooral wanneer openlijk uiting geven aan gevoelens niet vanzelfsprekend is. Daardoor krijgt de relatie een intensiteit die verder reikt dan wat de personages daadwerkelijk durven uitspreken.

de vrijheid van het toneel

De tegenstelling tussen het bloederige front en het sprookjesachtige theater vormt het visuele en inhoudelijke hart van Coward. Waar de loopgraven een wereld van modder, uitputting en dreigend geweld zijn, is het theater een plek waar soldaten tijdelijk aan hun opgelegde identiteit kunnen ontsnappen. Dhont en medeschrijver Angelo Tijssens verdiepten zich drie jaar in archieven. De frontrevues, waar mannen vrouwenrollen speelden, zijn een stuk oorlogsgeschiedenis dat zelden in beeld komt, en laten zien hoe ideeën over mannelijkheid beïnvloed worden door sociale conventies.

Dhont verwerkt dit gegeven zonder zijn verhaal te overladen met verklaringen. De cinematografie van Frank van den Eeden versterkt het contrast tussen de rauwe werkelijkheid van de oorlog en de theatrale verbeelding door de personages dicht op de huid te blijven volgen. Tegelijkertijd blijft de dreiging van het front in gruwelijke shots van de grauwe loopgraven pijnlijk voelbaar. Juist deze beheersing van acteren, beeld en montage maakt de film zo indrukwekkend, versterkt door de lyrische soundtrack van Valentin Hadjadj.

twee ijzersterke hoofdrollen

Emmanuel Macchia en Valentin Campagne dragen de film met overtuigend samenspel. Macchia geeft Pierre een terughoudend karakter waarachter een sterk verlangen schuilgaat om geaccepteerd te worden. Tegelijk zie je hoe hij worstelt met zichzelf en met de ruimte die hij zichzelf durft te geven.

Campagne brengt Francis tot leven met een flair en charme die niemand onberoerd laat. Maar achter zijn theatrale bravoure schuilt eveneens kwetsbaarheid voor de verwachtingen en beperkingen van de buitenwereld, die maar al te graag oordeelt over alles wat niet past in de conventies van de maatschappij en het leger.

Maar het is vooral hun indrukwekkende samenspel waardoor de film vleugels krijgt. Hun chemie berust niet op grote romantische gebaren, maar op subtiele veranderingen in lichaamstaal en onderlinge afstand. De groeiende vertrouwelijkheid tussen Pierre en Francis voelt daardoor oprecht. Hun gezamenlijke bekroning met de prijs voor beste acteur in Cannes is een terechte erkenning voor de magistrale wijze waarop de twee van een ontluikende liefde onconventionele cinema weten te maken.

een nieuwe mijlpaal voor queer cinema

De titel Coward verwijst naar de vraag wat moed eigenlijk betekent. Is het laf om angst te tonen of gevoelens toe te laten die niet overeenkomen met de heersende normen? Of vraagt het juist moed om weerstand te bieden aan een wereld die voorschrijft hoe een man zich hoort te gedragen?

Dhont geeft geen eenduidig antwoord, maar laat zien hoe verstikkend zulke verwachtingen kunnen zijn. Daarmee sluit Coward aan bij de thematiek van Girl en Close, zijn eerdere films waarin identiteit, intimiteit en de invloed van sociale normen eveneens centraal staan. Tegelijkertijd voegt de historische setting een nieuwe dimensie toe aan zijn oeuvre.

Wat Dhont onderscheidt, is zijn vermogen om queer personages niet te reduceren tot hun identiteit. Pierre en Francis zijn in de eerste plaats mensen met verlangens, twijfels en tegenstrijdigheden. Queer verhalen krijgen zo niet alleen een plaats in de internationale cinema, maar ook de ruimte om in al hun complexiteit verteld te worden.

Met Coward levert Dhont een indrukwekkende nieuwe mijlpaal in zijn oeuvre af met een overweldigende filmische en narratieve kracht, zonder dat hij zijn personages uit het oog verliest. Het resultaat is een aangrijpend oorlogsdrama én een fijnzinnig portret van queer verlangen.

★★★★★

Coward draait vanaf 22 oktober in de Nederlandse bioscopen.