“Lelijk en mooi tegelijk: dat is mijn lievelingsmooi”

Twee kunstvormen die op het eerste gezicht niet veel met elkaar gemeen lijken te hebben: mode en schilderkunst. Toch staat in het werk van modeontwerper Tess van Zalinge en kunstschilder Sam Andrea hetzelfde onderwerp centraal: het lichaam. En allebei weigeren ze binnen hokjes te werken. Bij Van Zalinge knelt en barst het korset. Bij Andrea zit de spanning meer onder de oppervlakte, in drift en instinct. Voor Winq gaan de modeontwerper en de kupnstenaar, beiden verbonden aan kunstbeurs PAN Amsterdam, met elkaar in gesprek. 

Van Zalinge is dit jaar niet zomaar bij PAN betrokken, ze ontwierp het campagnebeeld van de beurs: een korset, het motief waarmee ze inmiddels tien jaar werkt en dat ze dit jaar ook centraal zet in haar solotentoonstelling Keurslijf, in het Centraal Museum. Tien jaar waarin ze telkens hetzelfde kledingstuk bleef onderzoeken, en er telkens iets nieuws in bleef vinden. 

De modeontwerper is gefascineerd door oude ambachtstechnieken. “Traditionele kostuums, crinolines, korsetten”, somt ze op. “Met de technologie van vandaag blaas ik dat nieuw leven in. Het is draagbare kunst. Ik maak van elk exemplaar maar één stuk.” Andrea herkent zich meteen in haar woorden. “Juist dat contrast maakt het spannend. Dat probeer ik ook in mijn werk te zoeken, soms heel extreem”, zegt hij. “Pornografische byzantijns/orthodoxe panelen en drieluiken, bijvoorbeeld.” 

korset voor iedereen 

Van Zalinge studeerde in een tijd waarin het al ingewikkeld lag om een collectie voor zowel mannen als vrouwen te ontwerpen, laat staan genderfluïde. “Dat had niet zozeer met voorkeur te maken, maar met het gegeven dat mode een vastgeroest systeem is”, zegt ze. “De technieken die je leert voor een vrouwenlichaam zijn daadwerkelijk anders dan voor een mannenlichaam.” Toch vond ze een manier om dat open te breken. Presentator Stijn de Vries was de eerste man voor wie ze een custom stuk maakte, gedragen tijdens de finale van Wie is de Mol?. “Hij heeft zo'n mannelijk lijf, zo'n grote torso... Ik moest ineens met heel andere maten gaan werken.” Sindsdien melden zich steeds meer mannen die “op zich best een korset aankunnen”. Bij haar recente show, tijdens Amsterdam Fashion Week, bestond de cast voor de helft uit mannen, voor de helft uit vrouwen. “We maken de kleding op het model, ongeacht of het een man, een vrouw of een non-binair persoon is”, legt ze uit. “Het model moet de outfit voelen en dat uitstralen. Dat is het belangrijkste. Niet welk gender iemand heeft.” 

porno als icoon 

Andrea duikt voor zijn nieuwe serie, speciaal voor PAN, dieper in dat idee van gender en seks. Hij grijpt terug op het religieuze icoon: een vorm die eeuwenlang het heilige moest verbeelden. Die vult hij nu met pornografische schilderingen. Het samenspel van heilig en profaan is wat hem drijft. “Wat ik mooi vind in mijn werk, is als iets twee compleet verschillende uithoeken heeft die tóch samen voelen”, zegt hij. “Het kan lelijk zijn en mooi tegelijk: dat is mijn lievelingsmooi.” Van Zalinge herkent het meteen: “Mijn eigen inspiratie komt uit hele oude, stoffige Nederlandse streekdracht, kuis en bedekt. Dat combineer ik met lingerie of een latex pak eronder. Dát zijn dan de contrasten.” Voor beiden gebeuren daar de spannendste dingen. “Als je de juiste uitersten tegenover elkaar zet, ontstaat er wrijving, en dat is precies waar ik naar op zoek ben”, zegt Andrea. “Grappig dat we daarin op elkaar lijken: we gebruiken allebei iets ouds en lokaals, en zetten dat tegenover iets jongs en fris.” 

inspiratie is vlakbij 

Andrea werkte jarenlang bijna autobiografisch, met modellen uit zijn directe omgeving. Hij zoekt niet gericht naar queer onderwerpen, zegt hij. “Paradijsvogels vind ik vaak interessant. En vaak vind ik die in de queerscene of de krakersbeweging.” De laatste tijd vaart de kunstenaar ook een andere koers. Zo werkt hij nu met pastelkleuren, in wat hij zelf “een fantasiewereld” noemt, waarmee hij bredere thema’s wil kunnen aanpakken. 

Bij Van Zalinge is de queer verbondenheid met haar werk minder een keuze dan een uitgangspunt. “Ik ontwerp voor personality’s, niet voor een hokje ‘man’ of ‘vrouw’.” Ze kleedt regelmatig bevriende queer creatives, onder wie zanger Jelle Hoekstra, voor clips en optredens. “Queer mensen zijn altijd het beste geweest in ambigue kleding, vaak vanuit een soort noodzaak.” Van Zalinge vertelt dat ze zich vaak laat inspireren door blikken buiten haar eigen bubbel: onlangs kleedde ze een groep vrouwen boven de 65, en ontwierp ze een collectie van maat 32 tot en met 56. “Couture moet inclusief zijn in maten, maar ook in genderfluïditeit. In alles, eigenlijk.” 

terrein winnen 

Is er dan al genoeg ruimte voor die representatie, in mode en kunst? Geen van beiden hoeft er lang over na te denken: er is altijd terrein te winnen. Van Zalinge wantrouwt vooral de vluchtigheid van de mode-industrie zelf. “Inclusiviteit in maten was twee jaar geleden hét thema op elke catwalk. Nu is iedereen alweer terug bij heroin chic: je moet langer zijn dan 1,78 en maatje 34 hebben. Ik hoop dat het grillige modesysteem ons niet weer laat vallen.” Andrea ziet in de kunstwereld iets meer stabiliteit, maar hij signaleert desondanks ook een tegenbeweging. “Mensen lijken conservatiever te worden. Homofobie krijgt daardoor meer ruimte” Zijn eigen werk mag daar wat hem betreft best een tegenwicht voor zijn: “Als mijn werk meer zichtbaarheid creëert zou dat al geweldig zijn.” 

meer zien? 

PAN Amsterdam is dé kunst-, antiek- en designbeurs van Nederland en vindt jaarlijks plaats in de RAI Amsterdam. De 39e editie is van 1 t/m 8 november 2026 te bezoeken, met ruim 125 galeristen, antiquairs en kunsthandelaren die duizenden werken tonen. Van oude meesters en antiek tot hedendaagse kunst, fotografie en designmeubelen. Kijk voor meer info en tickets op pan.nl.