Arthur Japin: “Mijn boeken zijn allemaal verkapte toneelstukken”

Arthur Japin schreef de roman Kolja en nu ook het libretto voor de splinternieuwe muziektheaterversie, het verhaal van een dove jongen over wie componist Tsjaikovski en zijn broer zich ontfermen. Sopraan Francis van Broekhuizen speelt gouvernante Sofja. Winq nodigde ze uit voor een duogesprek.

Arthur, je hebt het libretto zelf geschreven, in plaats van dat uit handen te geven. Waarom? Arthur: “Het ligt heel dicht bij hoe ik altijd schrijf. Theater is eigenlijk mijn veiligste plek, van kleins af aan. Ik denk altijd in vijf aktes, in scènes, in ritme. Mijn boeken zijn eigenlijk allemaal verkapte toneelstukken of films waar ik zelf in had willen spelen of zingen. Dus het bewerken, dat laat ik me niet afnemen. Een opera of muziektheater is een extreem voorbeeld van bewerken. Je hebt een puzzel van duizend stukjes en je gooit er achthonderd weg. Hoe zorg je dat je toch zichtbaar maakt wat er overblijft? Dat spel vind ik heerlijk.” 

Je schrikt er ook niet van terug om daarin keihard te snijden? Arthur: “Nee, echt niet. En de regisseur vindt dat altijd gek, maar de muziek voegt zo veel toe wat ik thuis niet kan bedenken. De zangers voegen zo veel toe. Bij repetities ben ik degene die zegt: dit kan weg, want de acteur speelt het al. Zo kom je tot de meest pure vorm.” 

Francis, Sofja is een rol die al jaren in het hoofd van iemand anders heeft gezeten. Hoe begin je daaraan? Francis: “Door het boek te lezen, dat was de eerste stap. En wat meteen opvalt: het is heel beeldend geschreven, bijna filmisch. Dat helpt mij enorm als zanger. Daarna ben ik meteen de muziek ingedoken. Bob Zimmerman heeft prachtig werk gemaakt: hij verwerkt elementen van Tsjaikovski heel subtiel in zijn eigen composities. Je denkt steeds: hé, dat ken ik ergens van.” 

En lekker in het Nederlands. Francis: “Normaal moet ik door een hele vertaalslag heen of fonetisch studeren in een vreemde taal. Nu lees ik de tekst, hoor ik de muziek en begrijp ik het meteen. En de tekst van Arthur in het libretto is mooi maar ook gewoon helder en niet hoogdravend. Bij oude opera’s denk ik weleens: zeg toch gewoon wat je bedoelt!” 

Kolja draait om ‘anders zijn’: doof in een wereld die om muziek draait, en homoseksueel in een wereld die dat afwijst.  Arthur: “Die parallel ben ik zelf ook. Van kleins af aan klopte er iets niet voor mij. Op mijn zesde werd me verteld dat ik te lelijk was om te mogen bestaan. Vanaf dat moment ging ik mijn eigen weg zoeken. En via het schrijven heb ik een manier gevonden om lotgenoten te proberen te begrijpen. Dat geldt voor iemand die doof is in een horende wereld, voor iemand die homo is in een wereld die dat afwijst. Ik ben zelf de grootste gemene deler, zou ik zo zeggen.” 

 Francis, Sofja raakt verstrikt in een onbereikbare liefde en brengt daarmee uiteindelijk Tsjaikovski in gevaar. Is ze een slachtoffer, of ook een beetje schuldig?  Francis: “Ze heeft op een gegeven moment te veel gepraat. Vanuit een frustratie, omdat die liefde die ze voelde nooit geconsumeerd werd. En daardoor heeft ze dingen verteld die leidden tot de ondergang van Tsjaikovski. Maar ik herken haar ook heel erg. Ik heb zelf lang gedaan over mijn coming-out – tien jaar heb ik daarmee geworsteld. Je bent dan verliefd, je voelt liefde voor mensen die niet te bereiken zijn. Dat gevoel van: ik hou heel erg van iemand, we kunnen samen zijn op een bepaalde manier, maar nooit volledig. Dat is een rare zoektocht in jezelf.” 

Je hebt gezegd dat je er spijt van hebt dat je laat, op je 29ste, voor jezelf uitkwam. Francis: “Ik was bang. Ik ben heel katholiek opgevoed en wilde eigenlijk gewoon trouwen, kinderen krijgen en een gezellig gezin. Maar het eerlijkste is: ik was bang dat lesbisch-zijn een nieuwe reden was voor mensen om mij uit te sluiten. Ik was al raar door mijn zingen, mijn hobby’s en hoe ik eruitzag. En dan óók nog lesbisch, dat maakt mij opnieuw raar, dacht ik. Dat was fout gedacht, want toen ik uiteindelijk mijn coming-out had, werd dat heel lief ontvangen. De opluchting was groot – dat had ik mezelf eerder gegund.” 

Die vrijheid staat nu weer onder druk. Francis: “Als ik naar Amerika ga, moet ik mijn hele Instagram censureren, anders kom je het land niet in. Er zijn van die achterlijke lui die ervoor zorgen dat mensen uit onze community weer de kast in gaan. Dat maakt mij zenuwachtig, ja.” 

Arthur: “Als je het nu vergelijkt met de jaren zeventig, toen ik opgroeide, is het onvergelijkbaar wat er allemaal bereikt is. En er zijn nu heel enge krachten bezig om dat terug te brengen. Daarom is het fijn om een verhaal te kunnen vertellen dat dit bespreekbaar houdt. Terwijl de onderdrukking uit de negentiende eeuw ook gewoon in dit stuk zit. Mijn echte reden om te schrijven is een moment van omslag: op mijn achttiende werd ik gepest en boos. Vanaf dat moment ga je zoeken naar je eigen weg. En dan, als je volhoudt, kom je erachter dat wat je dacht dat je gebrek was, eigenlijk een voorsprong is. Dat is de uitkomst van al mijn boeken, ook van Kolja. Als je volhoudt, heb je een voorsprong.”

toegankelijk muziektheater voor dove en slechthorende bezoekers

Muziekvoorstelling Kolja werkt samen met Het Roze Gebaar, een stichting die opkomt voor queer personen met een auditieve beperking. Voor hen is er SDH-boventiteling (ondertiteling speciaal voor doven en slechthorenden). De inleidingen worden verzorgd door de regisseur en een bestuurslid van Het Roze Gebaar, en er is een gebarentolk aanwezig. Bijzonder aan die inleidingen: bezoekers krijgen ook een fysieke ervaring van hoe het is om als dove persoon muziek te voelen in plaats van te horen. 

Kolja is vanaf 3 t/m 23 september te zien in Chassè Theater (Breda), DeLaMar (Amsterdam), Stadsschouwburg Utrecht en Theater Orpheus (Amersfoort). Voor meer informatie en kaartverkoop kijk op kolja.nl.