Toen Tom Ford, een van Amerika’s meest toonaangevende modeontwerpers, aankondigde dat hij een film zou regisseren, werd dit meteen als een egoproject gezien. Twijfel en scepticisme voerden de boventoon totdat de film A Single Man uiteindelijk in september tijdens het filmfestival van Venetië in Europese première ging. Zijn regiedebuut werd zeer goed ontvangen en alle roddelmonden waren meteen gesnoerd. De film won niet alleen de Queer Lion voor beste homofilm maar hoofdrolspeler Colin Firth sleepte ook de Coppa Volpi voor beste mannelijke acteerprestatie in de wacht waarmee hij plotsklaps middenin de Oscarrace voor beste acteur werd gekatapulteerd. A Single Man komt in Amerika in december uit en zal eind februari bij ons te zien zijn.

Enkele jaren na zijn vertrek bij Gucci maakt modegoeroe Tom Ford zijn opwachting als filmregisseur. “Op niets ben ik trotser, dan op deze film.”

A Single Man is Fords verfilming van Christopher Isherwoods gelijknamige roman uit 1964; een van de eerste literaire hoogstandjes van de Amerikaanse homo-emancipatiebeweging. De bespiegeling over liefde, dood en afzondering is terug te vinden in de eenzame hoofdrolspeler George (Firth): een homoseksuele universiteitsprofessor van middelbare leeftijd die oorspronkelijk uit Engeland komt maar in 1962 werkzaam is in Los Angeles. De liefde van zijn leven, Jim (Matthew Goode, in een aantal flashbacks), is recentelijk omgekomen bij een auto-ongeluk en George ziet zijn eigen leven dan ook niet meer zitten. Met de hulp van zijn vaak beschonken buurvrouw en vriendin Charly (Julianne Moore) en een van zijn jonge, aantrekkelijke studenten (Nicholas Hoult), probeert George weer uit het diepe dal te klimmen.

Ford, intussen ook alweer 48, sprak over zijn eerste filmkindje na de première op het filmfestival van Toronto. Duidelijk in zijn sas met de goede ontvangst van zijn film, vertelt Ford honderduit over de film, hoe het project, dat lang op zich liet wachten, uiteindelijk van de grond kwam en wat zijn nieuwe carrière als filmmaker nu betekent voor zijn andere liefde: de mode.

Waarom besloot je een film te maken?
“Ik wilde al jaren regisseren. Als tiener was ik acteur, een niet erg goede, overigens. In reclamefilms deed ik het best aardig. Maar ik vond er niets aan; ik was te onzeker en begreep al snel dat ik niets zelf onder controle had. En dat is nu precies wat ik door de jaren heen over mezelf heb geleerd: ik heb het liefst de touwtjes in handen. Maakt niet uit waarbij, en ben ook goed in het nemen van de leiding. Tien tot vijftien jaar geleden dacht ik serieus na over een filmproject en toen ik vijf jaar geleden bij Gucci wegging, leek de tijd rijp. Ik begon mijn eigen productiebedrijfje en zocht een geschikt project. Ik weet wat ik in het modevak wil zeggen, en heb dat ook al die jaren gedaan – maar voor dit project moest ik echt bij mezelf te rade gaan. Waarom zou iemand een film van Tom Ford willen zien? Wie zit er te wachten op nóg een film, en welke boodschap wil ik kwijt?”

Waarom koos je uiteindelijk voor dit boek?
“Het belangrijkste voor mij, was om iets te vinden waar een boodschap in zat, waar ik achter kan staan. Ik heb veel scripts gelezen en een optie op een paar romans genomen die ik wilde verfilmen, maar er zat niets tussen waar ik helemaal van ondersteboven was. Op een dag in mijn auto, op weg naar mijn kantoor, dacht ik ineens weer aan George uit Christopher Isherwoods roman, ik las A Single Man toen ik ergens in de twintig was en in L.A. woonde. Ik was toen een beetje verliefd op George, geloof ik, maar verder kon ik me er niet zo veel meer van herinneren. Vlak daarna ontmoette ik Christopher en heb ik alles gelezen wat hij ooit geschreven heeft. Ik was geobsedeerd door zijn werk.”

“Op dat moment in de auto begreep ik dat ik het boek moest herlezen. Maar nu vanuit het standpunt van iemand in de veertig, iemand die genoeg geluk heeft gehad om alle materiële dingen te kunnen kopen die zijn hartje begeert maar die de spirituele kant van het leven heeft verwaarloosd. De roman gaat over het leren om in het heden te leven. Onze maatschappij is geobsedeerd met de toekomst: ‘Als ik dit nieuwe huis heb, ben ik gelukkig, die nieuwe baan, dat nieuwe vriendje, die nieuwe schoenen.’ Maar er is meer in het leven dan dat.”

“Als modeontwerper leef je ook écht in de toekomst. Ik ben altijd bezig met de collectie die over achttien maanden pas uitkomt. Vandaag bestaat niet eens, en voordat je het weet, is vandaag –en je leven – voorbij. Ik probeer nu in het heden te leven en nú van de dingen te genieten. En daar gaat deze film over: het idee dat alle kleine, simpele dingen in het leven er wel degelijk toe doen. We leven in een tijd waarin deze boodschap belangrijk is, en waarin het de moeite waard is om hiernaar te streven. En daarom was dit het perfecte verhaal om nu te vertellen.”

Heeft niemand ooit eerder het boek willen verfilmen?
“Nee, niemand heeft er ooit een optie op genomen, en als dat al zo was, dan was die allang verlopen. Ik zocht Isherwoods lover – Don Bachardy, die ik al in de jaren tachtig had leren kennen – weer op en ik kon hem overtuigen de rechten voor de verfilming van het boek aan mij te verlenen. (Isherwood overleed in 1986, red.) Het was Christophers favoriete boek en ook een zeer persoonlijk werk voor Don. En hij is gelukkig erg blij met de verfilming, alhoewel ik flink wat dingen veranderd heb. De roman is een inner monologue in prachtig geschreven proza, maar er gebeurt vrijwel niets – er is geen plot, dus dat moest ik zelf creëren. Idem het zelfmoordmotief, zodat de kijker kan begrijpen dat George de wereld niet op dezelfde manier ziet. Ik moest dingen verzinnen die laten zien wat er in Georges gedachten gebeurt. En Don is er erg blij met het resultaat, wat veel voor mij betekent.”

Ik denk eerlijk gezegd dat dit verhaal waarschijnlijk niet verfilmd kon worden als je die veranderingen niet had gemaakt.
“Precies, want er was dan niets te zien geweest; we hadden nooit geweten wat er allemaal in zijn hoofd omging. Ik bedoel, ik las dat boek toen ik een tiener was en… Ben je zelf ook homo?”

Ja. Niet dat dat er toe doet…
“Tot op een zeker hoogte wel. Het is een heel indrukwekkende roman als je homo bent, en het mooie van Christophers werk is dat het homo-zijn zelf nooit een issue is. Zijn boeken gaan niet over het worstelen met je geaardheid, hoewel veel van ons dat natuurlijk wel doen of gedaan hebben. Maar we leven nu in een tijd waar veel van onze voorgangers voor hebben gevochten en we zijn zelf min of meer vrij om te doen wat we willen. Mensen zijn toleranter dan vroeger. Ik heb mezelf altijd als gewoon een mens gezien en ik vergeet vaak dat ik homo ben. Ik zie A Single Man dan ook niet als een homoverhaal, maar een verhaal over liefde en isolement en over de worsteling om te begrijpen waar het in het leven allemaal om draait.”

Ben je in je film niet bewust bezig met homo-identiteit en hoe homo’s afgeschilderd worden?
“Niet bewust, nee. Want wat je in de film ziet, is mijn leven. Dat zijn mijn honden en dat is de relatie die ik heb met mijn boyfriend. Zelfmoord is ook in mijn familie voorgekomen en er zijn ook momenten geweest dat ik echt depressief was. Dit is dus ook mijn leven en kan onmogelijk worden los gezien van het verhaal van George. Charly is ook geïnspireerd door een aantal vrouwen in mijn leven (zie kader, red). Ik ken vrouwen waar ik ooit mee naar bed ben geweest en die nu nog steeds goede vriendinnen zijn. Dit verhaal is dus echt heel persoonlijk en herkenbaar voor mij en ik voel mij bevoorrecht dat ik dit mag vertellen.”

Het zal niemand verbazen dat het production design en de kostuums prachtig zijn. Waardoor liet je je inspireren?
“Vooral door de personages. Voor George stelde ik een boek samen met allerhande informatie over hem: waar ging hij naar school, hoe zag zijn huis er uit, waar koopt hij zijn ondergoed? George is sophisticated, dus zijn pakken worden natuurlijk ergens op maat gemaakt. En Charly: zij luistert naar Serge Gainsbourg, wat bijna revolutionair is in L.A. in 1962, dus misschien dat ze haar zomers in het zuiden van Frankrijk doorbrengt. Iemand gaf haar daar die plaat, en die heeft ze mee naar huis genomen. Ze probeert bij te blijven, misschien met moeite, maar het lukt wel. Ze houdt van de soulband Booker T. & the M.G.’s, nog voordat anderen ervan gehoord hebben. Dit soort dingen helpen mij om de personages te definiëren, dus het production design is altijd direct relevant voor de personages. En natúúrlijk is het prachtig. Ik denk niet dat ik ooit een film over een lelijke wereld zou kunnen maken (lacht). Hitchcock deed dat ook niet. Ik wil mezelf nu niet meteen met hem vergelijken, maar ik vind wel dat hij een fantastische regisseur is. Cinema is tegelijkertijd ook een beetje zoals een droom, een verbeterde versie van de werkelijkheid. Maar niet zomaar verbeterd, er is wel over nagedacht.”

En hoe koos je de acteurs?
“Julianne Moore was de eerste die ‘ja’ zei. Ik had haar in gedachten toen ik nog met het scenario bezig was. Ik heb Charly denk ik wel een beetje voor haar geschreven. Ik stuurde Julianne het script en ze belde me en zei meteen ‘Oh my God! Ik ken vrouwen die precies zoals Charly zijn!’ Het is haar echt op het lijf geschreven – als ze in een andere tijd had geleefd, wás zij Charly geweest. Colin Firth was altijd mijn eerste keuze voor George. Hij was bezig met een andere film, maar toen hij ineens toch beschikbaar was, heb ik hem gebeld en per exprespost het scenario laten bezorgen. De volgende dag zat ik in het vliegtuig naar Londen, nam hem mee uit eten ’s avonds en hadden we een deal. Twee weken later zaten we in preproductie. Alles – zoals vaak in het leven met belangrijke dingen – ging heel erg snel.”

Hoelang duurde de opnames?
“We hadden 21 dagen, en de film is voor veel minder geld gemaakt dan je denkt. Daarna kwam het montageproces, dat duurde zes maanden. Iets waar ik in het begin niet echt veel van snapte, ik begreep niet goed dat je nog het hele verhaal kunt veranderen. Je kunt hele scènes omgooien en echt álles veranderen. Fantastisch. En ik had een goede monteur; echt alles wat goed kon gaan, ging ook goed.”

Waar kwam het geld vandaan?
“Ik was met een aantal mensen bezig om de film te financieren, toen ineens de crisis uitbrak. Maar ik vond nog steeds dat ik deze film moest maken, dus uiteindelijk heb ik alles zelf gefinancierd. Ik besef goed dat niet iedereen die mogelijkheid heeft, en sommigen dachten het een egoproject was. Maar ik investeerde in mezelf en nu de film ook echt is verkocht, verdien ik er aan.”

Ga je nu meer films maken?
“Ik moet eerst het hele proces van deze film afronden. Twee weken geleden zat ik nog in de montagekamer. En ik wil niet zomaar films maken die nergens over gaan. Ik heb, denk ik, een beetje afstand nodig om na te kunnen denken over het onderwerp van mijn volgende film. Maar ik hoop dat ik elke twee tot drie jaar een nieuwe film kan maken.”

En je werk in de modebusiness?
“Ik blijf van mode houden, maar dat is tegelijkertijd ook altijd iets commercieels. Deze film is het eerste ding dat ik puur en alleen maak om iets van mezelf te uiten. Ik dacht niet per se na over hoe ik het kon verkopen of wie de film uiteindelijk zou gaan zien. Ik wil natuurlijk wel dat mensen de film komen bekijken, want anders sta ik hier mooi in m’n eentje te communiceren. Maar het was toch vooral een film die ik móést maken.”

“Weet je, het is raar, maar ik ben nog nooit bang geweest om te sterven. Ik heb geen kinderen, en klim zonder blikken of blozen in vliegtuigen, groot en klein. Het maakt me allemaal niet uit. Maar met deze film was ik echt doodsbang dat ik het loodje zou leggen voordat de film af was. Op niets ben ik trotser, dan op deze film.”

Hoe was het om de film voor de eerste keer met een publiek te zien?
“In Venetië was het de eerste keer dat ik A Single Man aan een groot publiek liet zien. Daarvoor hadden alleen kleinere groepjes van tien, vijftien personen de film gezien – ik geloof zelf niet zo in een testpubliek. Ik doe dat voor mijn parfums ook niet. Dus ik had de film nog nooit met een echt publiek gezien. En hoeveel liefde je ook in een project steekt, er komt altijd een moment dat je denkt: misschien ben wel ik wel helemaal verkeerd bezig… Maar na de voorstelling in Venetië kregen we een staande ovatie die wel tien minuten duurde. Dat was echt ongelooflijk, echt fantastisch én een bevestiging dat de film dus ook andere mensen ook aanspreekt.”

“Ik denk dat veel mensen verrast zullen worden door deze film. Mijn imago bestaat vooral uit glamour en seks – een tikkeltje oppervlakkig. Maar ik ben eigenlijk heel verlegen en romantisch. Ik heb meer gemeen met George dan met de man die mensen zien in een Tom Ford-parfumadvertentie.”

Tekst: Peter Knegt-De Groot, portret: EPS RexFeatures.